Chủ trường mầm non nên đọc báo cáo tài chính tháng theo ba lớp: tiền mặt còn bao nhiêu và đủ chạy mấy tháng, lãi lỗ thật của tháng so với tháng trước, rồi các chỉ số vận hành như sĩ số, tỉ lệ lấp đầy và công nợ học phí. Đọc đủ ba lớp mất khoảng một giờ.
Nhiều chủ trường xuất thân là giáo viên, giỏi chuyên môn nhưng ngại con số, nên để kế toán lo hết và chỉ hỏi một câu “tháng này lãi hay lỗ”. Câu hỏi ấy chưa đủ. Bài này đi qua cách đọc để báo cáo trả lời được những câu chủ trường thật sự cần.
Ba bản báo cáo cần có mỗi tháng
Trường mầm non quy mô vừa và nhỏ không cần hệ thống kế toán phức tạp, nhưng mỗi tháng nên có đủ ba bản dưới đây, kể cả khi chỉ là ba trang bảng tính:
| Bản báo cáo | Trả lời câu hỏi | Ai lập |
|---|---|---|
| Thu chi tiền mặt | Tiền vào bao nhiêu, ra bao nhiêu, cuối tháng còn bao nhiêu trong tài khoản và quỹ | Kế toán hoặc người giữ quỹ |
| Lãi lỗ theo tháng | Hoạt động của trường trong tháng có tạo ra phần dư không, sau khi chia đúng các khoản thu trước, chi trước | Kế toán |
| Chỉ số vận hành | Sĩ số, tỉ lệ lấp đầy từng lớp, trẻ nghỉ, chi phí ăn mỗi suất, học phí quá hạn | Quản lý trường cùng kế toán |
Hai bản đầu nói về tiền. Bản thứ ba nói về lý do của con số. Đọc tiền mà không đọc chỉ số vận hành thì biết trường đang khó nhưng không biết khó ở đâu.
Lớp thứ nhất: tiền mặt đủ chạy mấy tháng
Câu hỏi đầu tiên luôn là tiền. Nhìn số dư cuối tháng, rồi chia cho tổng chi phí cố định của một tháng: thuê mặt bằng, chi phí nhân sự, điện nước, các khoản trả định kỳ. Kết quả là số tháng trường chạy được nếu từ mai không thu thêm đồng nào.
Con số này không cần lớn, nhưng cần ổn định hoặc tăng dần. Nếu nó giảm ba tháng liền, đó là tín hiệu cần xem ngay, kể cả khi báo cáo lãi lỗ vẫn đang báo lãi. Trường có thể lãi trên giấy mà vẫn thiếu tiền, nhất là khi vừa mua sắm lớn hoặc khi phụ huynh chậm đóng.
Một thói quen tốt là ghi số tháng chạy được vào dòng đầu tiên của mỗi báo cáo, viết to. Chủ trường chỉ cần nhìn một dòng là biết tháng này cần yên tâm hay cần lo.
Lớp thứ hai: lãi lỗ thật của tháng
Lớp thứ hai trả lời câu hỏi: hoạt động dạy và chăm trẻ trong tháng có tự nuôi được mình không. Muốn câu trả lời đúng, cần để ý hai cái bẫy về thời điểm ghi nhận.
Học phí thu trước là tiền chưa kiếm được
Nhiều trường thu học phí theo kỳ hoặc cả năm. Tháng thu tiền nhìn rất sáng sủa, những tháng sau trông như lỗ. Nếu kế toán ghi doanh thu theo ngày nhận tiền, báo cáo lãi lỗ sẽ nhảy lên xuống vô nghĩa.
Cách đúng là chia khoản thu trước theo số tháng học tương ứng. Thu một kỳ năm tháng thì mỗi tháng ghi nhận một phần năm. Phần chưa ghi nhận là tiền trường đang giữ hộ phụ huynh, có thể phải hoàn lại nếu trẻ nghỉ giữa chừng theo điều kiện đã ký.
Chi phí cũng phải chia đúng tháng
Tiền sửa sân chơi, mua bàn ghế, cải tạo phòng học là khoản dùng nhiều năm. Ghi cả vào một tháng làm tháng đó lỗ nặng và các tháng sau lãi ảo. Hãy chia khoản lớn theo số tháng dự kiến sử dụng, gọi là khấu hao, để mỗi tháng gánh một phần.
So với tháng trước và cùng kỳ năm trước
Một con số đứng một mình không nói nhiều. Lãi tháng này nên đặt cạnh tháng trước và cùng tháng năm ngoái. Trường mầm non có mùa vụ rõ: tháng hè, tháng sau Tết, tháng đầu năm học. So cùng kỳ giúp chủ trường không hoảng hốt vì một tháng thấp đã biết trước.
Lớp thứ ba: chỉ số vận hành nói lý do
Đây là phần chủ trường giỏi chuyên môn đọc nhanh nhất, vì nó nói bằng ngôn ngữ của trường. Mỗi tháng nên có:
- Sĩ số đầu tháng, cuối tháng và trẻ mới, trẻ nghỉ. Trẻ nghỉ cần kèm lý do: chuyển nhà, lên lớp một, không hài lòng. Lý do không hài lòng lặp lại là việc của chuyên môn chứ không phải của kế toán.
- Tỉ lệ lấp đầy từng lớp. Trường có thể kín ở lớp Mầm nhưng trống ở lớp Lá. Nhìn tổng sẽ không thấy.
- Chi phí ăn trên mỗi suất. Chia tổng tiền thực phẩm cho số suất thực tế. Con số này tăng đột ngột thường là do giá chợ, do hao hụt, hoặc do đặt suất theo sĩ số danh nghĩa trong khi trẻ nghỉ nhiều.
- Chi phí nhân sự trên tổng chi phí. Theo dõi xu hướng qua các tháng, không cần so với trường khác. Tăng nhanh mà sĩ số không tăng là dấu hiệu bộ máy đang phình.
- Học phí quá hạn. Bao nhiêu gia đình, bao nhiêu tiền, quá hạn bao lâu. Một hai gia đình quá hạn kéo dài cần được nói chuyện riêng, nhẹ nhàng và sớm.
Khi tỉ lệ lấp đầy của một lớp thấp kéo dài, đó cũng là lúc xem lại chuyện định vị và tuyển sinh, chứ không chỉ cắt chi phí.
Buổi đọc báo cáo một giờ mỗi tháng
Đặt một lịch cố định, ví dụ sáng thứ Hai đầu tháng, ngồi với kế toán. Thứ tự đọc nên giữ nguyên mỗi lần để thành thói quen:
- Năm phút: số tháng chạy được, so với tháng trước.
- Mười lăm phút: báo cáo lãi lỗ, đọc từng dòng chi phí lớn, đánh dấu dòng nào thay đổi nhiều so với tháng trước.
- Mười lăm phút: chỉ số vận hành, đặc biệt trẻ nghỉ và lý do, lớp có tỉ lệ lấp đầy thấp.
- Mười phút: danh sách học phí quá hạn, quyết định ai sẽ liên hệ gia đình nào.
- Mười lăm phút: ghi ra tối đa ba việc cần làm trong tháng, người làm và ngày xong. Tháng sau mở buổi họp bằng việc xem lại ba việc này.
Một giờ nghe có vẻ ít, nhưng nếu làm đều mười hai tháng, chủ trường sẽ hiểu tài chính của trường mình hơn hẳn người chỉ ngồi với sổ sách một lần vào cuối năm.
Câu hỏi nên đặt cho kế toán
Chủ trường không cần biết hạch toán, nhưng cần hỏi đúng. Vài câu hỏi hữu ích:
- Khoản thu trước của phụ huynh đang được ghi nhận theo tháng học hay theo ngày nhận tiền?
- Dòng chi phí nào tháng này lệch nhiều nhất so với tháng trước, và vì sao?
- Có khoản nào chi mà chưa có chứng từ đầy đủ không?
- Quỹ dự phòng hiện tách riêng hay đang nằm chung với tiền vận hành?
- Nếu ba tháng tới sĩ số giảm một phần mười, trường còn đủ tiền chạy không?
Câu cuối là câu thử sức chịu đựng. Nó đặc biệt quan trọng trước mùa hè, khi sĩ số thường giảm. Cách chuẩn bị cho giai đoạn này có ở bài giữ dòng tiền qua những tháng hè.
Những cái sai hay gặp
Mấy thói quen dưới đây khiến báo cáo có mà như không:
- Chỉ hỏi lãi hay lỗ. Một con số tổng giấu mất lý do, và thường giấu luôn vấn đề đang lớn dần.
- Để tiền cá nhân và tiền trường chung một tài khoản. Khi đó không báo cáo nào đúng được.
- Coi học phí thu trước là tiền có thể tiêu. Mua sắm lớn bằng tiền kỳ sau, rồi thiếu tiền khi phải hoàn cho phụ huynh nghỉ học.
- Đọc báo cáo khi đã có chuyện. Lúc đó báo cáo chỉ xác nhận điều chủ trường đã cảm thấy, không còn giúp đi trước được nữa.
- Không ghi lại quyết định sau buổi đọc. Đọc xong rồi để đó, tháng sau lại thấy đúng vấn đề cũ.
Báo cáo tài chính tốt cũng là nền để định lại học phí mỗi năm. Cách dùng các số liệu này khi định giá được nói ở bài định giá học phí theo giá trị.
Mẫu báo cáo ba lớp và cách dựng buổi đọc hằng tháng được hướng dẫn trong khoá Quản trị và vận hành trường mầm non của Grenada Academy.
Câu hỏi thường gặp
Chủ trường mầm non cần đọc những báo cáo tài chính nào mỗi tháng?
Ba bản là đủ: báo cáo thu chi tiền mặt, báo cáo lãi lỗ theo tháng và bảng chỉ số vận hành gồm sĩ số, tỉ lệ lấp đầy, chi phí ăn mỗi suất và học phí quá hạn.
Vì sao trường mầm non báo lãi mà vẫn thiếu tiền?
Thường do học phí thu trước đã được tiêu cho việc khác, do mua sắm lớn trong tháng hoặc do phụ huynh chậm đóng. Lãi lỗ và tiền mặt là hai câu hỏi khác nhau, cần đọc cả hai.
Học phí thu cả năm nên ghi vào báo cáo thế nào?
Chia đều theo số tháng học tương ứng và ghi nhận dần mỗi tháng. Phần chưa ghi nhận là tiền trường giữ hộ phụ huynh, có thể phải hoàn lại theo điều kiện đã ký.
Mỗi tháng chủ trường nên dành bao lâu để đọc báo cáo?
Khoảng một giờ vào một buổi cố định, theo thứ tự tiền mặt, lãi lỗ, chỉ số vận hành, học phí quá hạn và chốt tối đa ba việc cần làm trong tháng.
Chỉ số nào báo hiệu sớm trường mầm non đang gặp khó?
Số tháng tiền mặt đủ chạy giảm liên tục, số trẻ nghỉ vì không hài lòng tăng, tỉ lệ lấp đầy một lớp thấp kéo dài và học phí quá hạn dồn lại ở vài gia đình.