Tuyển giáo viên mầm non nên đi qua ba lớp lọc: một cuộc gọi ngắn để loại hồ sơ không hợp, một buổi phỏng vấn bằng câu hỏi tình huống, và một buổi dạy thử có người quan sát với tiêu chí viết sẵn. Bỏ buổi dạy thử là bỏ phần quan trọng nhất.
Lý do rất đơn giản: nghề mầm non là nghề làm bằng tay, bằng giọng nói và bằng sự kiên nhẫn trước mười mấy đứa trẻ. Những thứ đó gần như không lộ ra khi ngồi đối diện chủ trường trong phòng làm việc. Bài này đi qua từng lớp lọc, kèm câu hỏi mẫu và bảng quan sát mà trường nhỏ dùng được ngay.
Trước khi đăng tin, viết rõ trường cần người thế nào
Phần lớn đợt tuyển thất bại từ trước khi có ứng viên đầu tiên, vì tin tuyển chỉ ghi “tuyển giáo viên mầm non, có bằng cấp, yêu trẻ”. Ai cũng thấy mình hợp, và chủ trường phải gặp hai chục người mới tìm được một.
Trước khi đăng, anh chị nên viết ra ba thứ. Một là lớp cần người: độ tuổi, sĩ số, đang thiếu giáo viên chính hay giáo viên phụ. Hai là cách dạy của trường: nếu trường theo hướng trải nghiệm, cho trẻ tự chọn góc chơi, thì một giáo viên quen kiểu cả lớp ngồi ngay ngắn nghe cô giảng sẽ khó hợp. Ba là điều kiện thật: giờ làm, ca trực trưa, ngày thứ Bảy, khoảng thu nhập.
Ghi thẳng những điều này vào tin tuyển. Tin rõ ràng làm số hồ sơ ít đi, nhưng hồ sơ nào đến cũng đáng xem hơn.
Cuộc gọi sàng lọc mười phút
Với mỗi hồ sơ đạt yêu cầu giấy tờ cơ bản, một cuộc gọi ngắn giúp loại sớm những trường hợp không hợp mà không mất buổi hẹn. Vài câu nên hỏi:
- “Chị đang ở khu nào, đi tới trường mất bao lâu?” Quãng đường xa là lý do nghỉ việc rất phổ biến sau vài tháng.
- “Lớp gần nhất chị đứng là lớp mấy tuổi, sĩ số bao nhiêu?” Câu trả lời cụ thể cho thấy người đó có kinh nghiệm thật.
- “Trường mình có ca trực trưa và làm sáng thứ Bảy luân phiên, chị có sắp xếp được không?” Nói điều kiện khó ngay từ đầu.
- “Chị đang mong mức thu nhập khoảng bao nhiêu?” Hỏi sớm để hai bên khỏi mất công nếu khoảng cách quá xa.
- “Nếu được mời, chị có thể dành một buổi sáng để dạy thử ở trường không?” Người từ chối dạy thử thường không phải người trường cần.
Ghi lại ngắn gọn từng cuộc gọi. Sau năm sáu cuộc, anh chị sẽ thấy ứng viên nào trả lời cụ thể, ứng viên nào trả lời chung chung.
Buổi phỏng vấn: hỏi tình huống thay vì hỏi chung chung
Buổi phỏng vấn nên kéo dài khoảng bốn mươi lăm phút, có hai người cùng nghe: chủ trường và quản lý chuyên môn, hoặc quản lý chuyên môn và một tổ trưởng.
Vì sao câu hỏi chung không dùng được
Hỏi “chị có yêu trẻ không” thì ai cũng trả lời có. Hỏi “điểm mạnh của chị là gì” thì nhận về một danh sách học thuộc. Những câu này không phân biệt được người giỏi và người nói hay.
Câu hỏi tình huống buộc ứng viên kể lại việc đã làm hoặc sẽ làm trong một hoàn cảnh cụ thể. Người có kinh nghiệm thật sẽ trả lời bằng chi tiết; người chưa làm sẽ trả lời bằng nguyên tắc.
Năm câu hỏi tình huống nên dùng
“Giờ ăn trưa, một bé ba tuổi nhất định không ăn và bắt đầu khóc to, cả bàn bắt đầu bỏ ăn theo. Chị làm gì trong năm phút đầu?”
“Một phụ huynh nhắn tin lúc chín giờ tối hỏi vì sao chiều nay con về bị trầy đầu gối mà cô không báo. Chị trả lời thế nào?”
“Đồng nghiệp cùng lớp hay để chị làm phần dọn dẹp một mình. Chị xử lý ra sao?”
“Kể lại một hoạt động chị đã tổ chức mà trẻ hứng thú nhất. Chị chuẩn bị những gì, trẻ làm gì, cô làm gì?”
“Lần gần nhất chị bị góp ý về cách dạy là chuyện gì, chị đã làm gì sau đó?”
Nghe gì trong câu trả lời
Ở câu thứ nhất, nghe xem ứng viên có tách bé đang khóc ra để giữ cả bàn ổn định không, có ép ăn không. Ở câu thứ hai, nghe xem họ có nhận phần trách nhiệm của mình, có hẹn gặp trực tiếp thay vì tranh luận qua tin nhắn không. Ở câu cuối, nghe xem họ có kể được điều đã thay đổi sau lần góp ý, hay chỉ nói chung là “em tiếp thu”.
Ghi chép trong lúc nghe. Đừng tin vào ấn tượng tổng thể sau buổi gặp, vì ấn tượng thường nghiêng về người nói chuyện dễ chịu.
Tổ chức buổi dạy thử cho công bằng
Buổi dạy thử là lúc trường thấy được thứ không hỏi ra được. Để buổi này cho kết quả đáng tin, anh chị làm theo thứ tự:
- Báo trước cho ứng viên ít nhất hai ngày: lớp mấy tuổi, sĩ số, chủ đề tuần đang học, thời lượng hoạt động khoảng hai mươi đến ba mươi phút.
- Cho ứng viên tự chọn hoạt động trong chủ đề, tự chuẩn bị đồ dùng. Cách họ chuẩn bị cũng là một phần của bài thử.
- Báo cho giáo viên chính của lớp biết, nhờ cô ở lại lớp nhưng không can thiệp trừ khi có chuyện an toàn.
- Ngoài hoạt động chính, để ứng viên ở lại thêm một khoảng sinh hoạt thường ngày: giờ chơi tự do, chuẩn bị ăn, đi vệ sinh có người lớn đi kèm. Nhiều giáo viên dạy hoạt động rất tốt nhưng lúng túng ở những khoảnh khắc chuyển tiếp.
- Người quan sát ngồi một góc, ghi theo bảng tiêu chí bên dưới, không chen vào.
- Sau buổi dạy, dành mười lăm phút hỏi ứng viên tự nhận xét: phần nào ổn, phần nào muốn làm lại. Khả năng tự nhìn ra chỗ chưa ổn quan trọng không kém bản thân giờ dạy.
- Trả công cho buổi dạy thử. Một khoản nhỏ nhưng thể hiện trường tôn trọng thời gian của người đến thử.
Một lưu ý về an toàn: ứng viên dạy thử chưa phải nhân viên của trường, không để họ ở một mình với trẻ, không để họ đưa trẻ đi vệ sinh hay thay đồ khi không có giáo viên của trường bên cạnh.
Bảng quan sát giờ dạy thử
Bảng dưới đây giúp người quan sát ghi lại cùng một kiểu cho mọi ứng viên, để so sánh được với nhau:
| Điều quan sát | Dấu hiệu tốt | Dấu hiệu cần cân nhắc |
|---|---|---|
| Cách vào lớp | Ngồi xuống ngang tầm trẻ, chào từng bạn, nhớ vài cái tên | Đứng trên bục nói to, bắt cả lớp im lặng ngay |
| Giọng nói | Nhỏ vừa phải, chậm, thay đổi theo nội dung | Quát, hoặc đều đều không ai nghe |
| Câu hỏi với trẻ | Hỏi mở, chờ trẻ trả lời, nhắc lại ý của trẻ | Chỉ hỏi đúng sai, tự trả lời thay |
| Khi có trẻ không tham gia | Để ý, mời nhẹ nhàng, cho trẻ đứng xem trước | Bỏ qua hoặc ép vào nhóm |
| Khi có xung đột giữa trẻ | Tách nhẹ, gọi tên cảm xúc, hướng dẫn cách nói | Phân xử ai đúng ai sai, phạt đứng góc |
| Đồ dùng chuẩn bị | Đủ cho mọi trẻ, an toàn, dọn được nhanh | Thiếu, nhỏ dễ nuốt, hoặc phải nhờ trường lo hết |
| Kết thúc hoạt động | Báo trước, cùng trẻ dọn, chuyển hoạt động êm | Dừng đột ngột, để lại lớp bừa bộn |
Không cần ứng viên đạt mọi ô bên trái. Một giáo viên mới ra trường có thể còn lúng túng ở phần kết thúc hoạt động, điều đó đào tạo được. Điều khó đào tạo là cách nhìn và cách nói với trẻ.
Kiểm tra bằng cấp, lý lịch và sức khoẻ
Trước khi nhận người, trường cần xem bản gốc văn bằng chuyên môn và đối chiếu với chuẩn trình độ đào tạo giáo viên mầm non theo Luật Giáo dục đang có hiệu lực. Quy định về chuẩn trình độ và lộ trình nâng chuẩn có thay đổi theo thời gian, nên khi có trường hợp chưa rõ, như bằng trung cấp cũ hay bằng ngành gần, anh chị hỏi Sở GD&ĐT để biết người đó có được đứng lớp chính hay không.
Ngoài bằng cấp, nên có giấy khám sức khoẻ còn hạn và gọi điện cho nơi làm việc trước, với sự đồng ý của ứng viên. Khi gọi, hỏi cụ thể thay vì hỏi chung: “Chị ấy đứng lớp mấy tuổi, có từng có phản ánh nào của phụ huynh không, nếu có cơ hội anh chị có nhận lại không?” Câu cuối thường nói được nhiều nhất.
Toàn bộ giấy tờ này nên được lưu vào hồ sơ nhân sự ngay từ ngày đầu. Phần lưu trữ chi tiết nằm trong bài về hồ sơ pháp lý của trường mầm non tư thục.
Những lỗi hay gặp khi tuyển giáo viên
Tuyển gấp vì thiếu người. Một cô nghỉ đột ngột, trường nhận người đầu tiên đến phỏng vấn. Ba tháng sau phải tuyển lại, và phụ huynh lớp đó đã thấy hai lần đổi cô. Nên có giáo viên dự phòng để không bao giờ phải tuyển trong hoảng hốt.
Chỉ chủ trường phỏng vấn. Người sẽ làm việc hằng ngày với giáo viên mới là quản lý chuyên môn và tổ trưởng. Họ cần có mặt và có tiếng nói.
Hứa điều kiện miệng. Lương, phụ cấp, ngày nghỉ, thời gian thử việc nên ghi vào thư mời nhận việc. Hứa miệng rồi quên là cách nhanh nhất để mất người tốt.
Bỏ qua người ít kinh nghiệm nhưng có thái độ tốt. Một giáo viên trẻ biết lắng nghe, ngồi ngang tầm trẻ và tự nhận ra chỗ chưa ổn thường tiến bộ nhanh hơn người nhiều năm kinh nghiệm nhưng không muốn thay đổi.
Báo kết quả và chuẩn bị tuần đầu tiên
Dù nhận hay không, hãy báo kết quả cho mọi ứng viên đã đến dạy thử trong vòng ba ngày. Người không được nhận vẫn có thể giới thiệu đồng nghiệp, hoặc quay lại vào đợt sau khi họ đã có thêm kinh nghiệm.
Với người được nhận, tuần đầu nên là tuần đi kèm: đứng lớp cùng một giáo viên lâu năm, đọc quy trình vận hành của trường, được giới thiệu với bếp, văn phòng và bảo vệ. Một giáo viên mới bị đẩy vào lớp ngay ngày thứ hai thường mang theo cảm giác bị bỏ rơi, và cảm giác đó là một trong những lý do nghỉ sớm nhất.
Tuyển được người là một nửa câu chuyện. Nửa còn lại là giữ họ ở lại, phần này có bài riêng về giữ chân giáo viên giỏi khi trường bên cạnh trả lương cao hơn. Quy trình tuyển từ tin đăng đến tuần đầu đi kèm được trình bày đầy đủ, có biểu mẫu, trong khoá Vận hành vững thuộc chương trình Quản trị và vận hành trường mầm non.
Câu hỏi thường gặp
Có nên bắt giáo viên mầm non dạy thử trước khi nhận không?
Nên. Buổi dạy thử cho thấy cách ứng viên nói chuyện, xử lý tình huống và chuẩn bị đồ dùng, những điều phỏng vấn không lộ ra. Báo trước chủ đề, trả công cho buổi thử và luôn có giáo viên của trường trong lớp.
Buổi dạy thử giáo viên mầm non nên kéo dài bao lâu?
Hoạt động chính khoảng hai mươi đến ba mươi phút, cộng thêm một khoảng sinh hoạt thường ngày như giờ chơi hay chuẩn bị ăn. Sau đó dành mười lăm phút để ứng viên tự nhận xét giờ dạy.
Nên hỏi gì khi phỏng vấn giáo viên mầm non?
Nên hỏi tình huống cụ thể như trẻ không chịu ăn, phụ huynh phàn nàn qua tin nhắn tối, đồng nghiệp không chia việc. Câu trả lời có chi tiết thật cho thấy kinh nghiệm thật hơn mọi câu hỏi chung.
Giáo viên mầm non mới ra trường có nên tuyển không?
Có thể tuyển nếu ứng viên có thái độ tốt, biết lắng nghe và tự nhận ra chỗ chưa ổn sau giờ dạy thử. Trường cần sắp xếp một giáo viên lâu năm đi kèm trong những tuần đầu.
Cần kiểm tra giấy tờ gì trước khi nhận giáo viên mầm non?
Văn bằng chuyên môn bản gốc, giấy khám sức khoẻ còn hạn và thông tin từ nơi làm việc trước nếu ứng viên đồng ý. Trường hợp bằng cấp chưa rõ có đạt chuẩn hay không thì hỏi Sở GD&ĐT.
Ứng viên từ chối dạy thử thì trường nên làm gì?
Hỏi lý do một cách tôn trọng, có thể đổi lịch nếu vướng thời gian. Nếu ứng viên không muốn dạy thử dưới bất kỳ hình thức nào thì trường nên cân nhắc kỹ, vì đứng lớp là phần việc chính của vị trí này.