Grenada AcademyĐào tạo thực chiến: mầm non, ong dú, AI
0909.9999.08
Khoa học phát triển của trẻ

Vận động thô và vận động tinh ảnh hưởng tới việc học của trẻ ra sao

Trẻ ngồi vững, chú ý được, cầm bút được là nhờ một cơ thể đã được chạy nhảy và một bàn tay đã được nặn, xé, kẹp đủ nhiều. Bài này nói rõ mối nối giữa vận động và việc học, kèm hoạt động cụ thể cho lớp.

Vận động thô và vận động tinh ảnh hưởng tới việc học của trẻ ra sao

Vận động thô như chạy, nhảy, leo, giữ thăng bằng giúp trẻ có cơ thân mình khoẻ để ngồi vững và giữ chú ý. Vận động tinh như nặn, xé, kẹp, xâu chuẩn bị cho bàn tay cầm bút, dùng kéo, tự phục vụ. Hai mảng này là nền của việc học, nên lớp mầm non cần cho trẻ vận động mỗi ngày thay vì vội tập viết.

Nhiều giáo viên đã gặp cảnh trẻ năm tuổi ngồi tô chữ mà người cứ đổ dần xuống bàn, tay cầm bút cứng đờ, chỉ vài dòng đã kêu mỏi. Thường đó không phải là trẻ lười, mà là cơ thể và bàn tay chưa sẵn sàng cho việc đang được yêu cầu.

Cơ thể học trước, bàn tay học sau

Sự phát triển vận động ở trẻ nhỏ thường đi từ thân mình ra ngoài: trẻ kiểm soát đầu, lưng, vai trước, rồi mới tới cánh tay, cổ tay và cuối cùng là các ngón tay. Một bàn tay muốn cầm bút khéo cần một bờ vai vững và một thân mình giữ được thẳng mà không phải gồng.

Vì vậy, khi một trẻ cầm bút khó khăn, nhiều khi giải pháp không nằm ở việc cho tập tô thêm, mà ở việc cho trẻ bò, leo, treo người, đẩy xe, bê đồ nhiều hơn. Những hoạt động này làm khoẻ chính những nhóm cơ mà bàn tay dựa vào.

Một ví dụ quen thuộc: trẻ ngồi vẽ mà một tay chống cằm, người nghiêng hẳn sang một bên. Cô nhắc ngồi thẳng, trẻ ngồi được một lúc rồi lại nghiêng. Nhắc thêm cũng không giải quyết được, vì trẻ đang dùng tay để đỡ cái thân mình còn yếu. Vài tháng chơi leo trèo, bò đường hầm, kéo co đều đặn thường giúp nhiều hơn mọi lời nhắc.

Vận động còn giúp trẻ hiểu cơ thể mình trong không gian: đâu là trên dưới, trước sau, trái phải, gần xa. Đây cũng là những khái niệm trẻ cần khi sau này đọc chữ theo dòng, viết từ trái sang phải hay hiểu hình học đơn giản.

Vận động và việc học nối với nhau thế nào

Bảng dưới đây nối từng nhóm kỹ năng vận động với điều trẻ cần trong lớp học:

Kỹ năng vận độngTrẻ tập qua hoạt độngGiúp gì cho việc học
Sức cơ thân mìnhBò, leo, treo người, kéo co, mang vácNgồi thẳng lâu hơn mà không mỏi, dồn sức cho việc đang làm
Thăng bằngĐi trên vạch, trên ván thấp, đứng một chân, nhảy lò còCơ thể ổn định, chú ý không bị chia cho việc giữ người
Phối hợp hai bên cơ thểBò, bơi, nhảy dây, vỗ tay theo nhịpMột tay giữ giấy, tay kia vẽ; dùng kéo cắt theo đường
Sức và độ khéo của bàn tayNặn đất, vắt khăn, xé giấy, dùng kẹp gắpCầm bút đúng tư thế, viết lâu không mỏi về sau
Phối hợp tay và mắtNém bắt bóng, xâu hạt, rót nướcTô, vẽ, cắt theo đường, xếp hình

Không có hoạt động nào chỉ luyện một kỹ năng. Một lần trẻ leo giàn rồi trèo xuống đã luyện cùng lúc sức, thăng bằng, phối hợp và cả kỹ năng lượng sức mình.

Hoạt động vận động thô mỗi ngày ở lớp

Vận động thô cần không gian và thời gian, hai thứ hay bị cắt khi lịch lớp dày.

Giờ ra sân là giờ học

Sân trường có dốc, có bậc, có giàn leo, có cát và có chỗ chạy là phòng học vận động tốt nhất. Giờ ra sân không nên chỉ để xếp hàng tập thể dục theo nhạc rồi vào lớp. Trẻ cần cả thời gian vận động tự do, chạy đuổi, leo trèo, đẩy xe.

Đưa vận động vào trong lớp

Ngày mưa không ra được sân, lớp vẫn có thể có đường đi thăng bằng dán bằng băng dính trên sàn, trò chơi bắt chước con vật, nhảy theo nhạc, bò qua đường hầm bằng ghế và vải.

Xen vận động giữa giờ ngồi

Sau một hoạt động ngồi, cho cả lớp đứng dậy vươn vai, nhảy tại chỗ, đi như gấu một vòng. Một hai phút vận động thường giúp trẻ ngồi lại tốt hơn là nhắc trẻ ngồi yên.

Hoạt động vận động tinh không cần tới bút

Trước khi cầm bút, bàn tay trẻ cần được làm rất nhiều việc khác. Những hoạt động dưới đây đều rẻ, dễ chuẩn bị và trẻ thích:

  • Nặn đất, bột, nhào bột làm bánh: luyện sức các ngón tay và lòng bàn tay.
  • Xé giấy báo thành mảnh nhỏ rồi dán thành tranh: luyện các ngón tay phối hợp.
  • Dùng kẹp quần áo kẹp lên mép hộp, dùng kẹp gắp hạt từ bát này sang bát kia.
  • Xâu hạt, xâu ống hút cắt khúc, luồn dây qua lỗ trên tấm bìa.
  • Vẽ trên giá đứng hoặc giấy dán tường: cổ tay tự ngửa đúng tư thế, vai và cánh tay cùng làm việc.
  • Tự phục vụ: cài cúc, kéo khoá, mở nắp hộp cơm, tự rót nước, tự đi giày.

Riêng nhóm tự phục vụ là cơ hội luyện tay hằng ngày mà nhiều lớp bỏ qua vì cô làm hộ cho nhanh. Để trẻ tự làm chậm hơn vài phút nhưng tay trẻ được luyện mỗi ngày.

Cái sai hay gặp khi muốn trẻ sẵn sàng vào lớp một

Áp lực chuẩn bị vào lớp một làm nhiều trường đi đường tắt, và đường tắt thường đi ngược với cách cơ thể trẻ phát triển.

Cho tập tô chữ, viết chữ quá sớm. Khi bàn tay chưa đủ sức, trẻ cầm bút bằng cả nắm tay hoặc gồng cứng, và thói quen cầm sai rất khó sửa về sau. Chương trình mầm non của Bộ GD&ĐT cũng hướng tới chuẩn bị cho trẻ những kỹ năng nền, không dạy trước chương trình lớp một.

Cắt giờ vận động để thêm giờ học. Bớt chạy nhảy để ngồi bàn lâu hơn thường làm trẻ khó ngồi hơn, vì cơ thể chưa được vận động đủ và thân mình yếu.

Cấm leo trèo vì sợ ngã. Ngăn hết mọi rủi ro nhỏ khiến trẻ không có cơ hội học cách lượng sức. Cách an toàn hơn là thiết bị phù hợp độ tuổi, nền mềm, cô đứng gần.

Làm hộ mọi việc tự phục vụ. Mỗi lần cô cài cúc hộ là mất một lần trẻ tập tay. Mùa đông áo nhiều cúc là cơ hội luyện tay tốt.

So sánh trẻ với nhau. Mốc vận động là khoảng; trẻ này leo giỏi, trẻ kia nặn khéo. Khen cụ thể việc trẻ làm, không xếp trẻ hơn kém.

Khi nào nên trao đổi với phụ huynh về vận động của trẻ

Trẻ phát triển vận động với nhịp rất khác nhau, nên việc một trẻ vụng hơn các bạn trong một thời gian thường không đáng lo. Tuy vậy, cô nên ghi lại và trao đổi với phụ huynh nếu thấy trẻ hay ngã hơn hẳn các bạn cùng tuổi, rất khó giữ thăng bằng, dùng một bên cơ thể kém rõ rệt so với bên kia, hay mất đi kỹ năng vận động đã từng làm được.

Khi trao đổi, cô kể điều thấy được một cách cụ thể và gợi ý phụ huynh hỏi bác sĩ nhi khoa để được đánh giá và chuyển tới chuyên gia phù hợp nếu cần, như chuyên gia vật lý trị liệu hay hoạt động trị liệu. Giáo viên không kết luận trẻ có vấn đề gì.

Ở lớp, trong lúc chờ, cô vẫn tiếp tục cho trẻ vận động nhiều với những hoạt động vừa sức, không ép trẻ làm những việc trẻ đang thấy quá khó trước mặt các bạn.

Tự kiểm lịch vận động của lớp

Cuối tuần, tổ trưởng chuyên môn có thể nhìn lại lịch lớp và tự hỏi:

  • Mỗi ngày trẻ có bao lâu vận động tự do ngoài trời hoặc trong phòng rộng?
  • Thời gian ngồi bàn dài nhất liên tục trong ngày là bao lâu?
  • Trong tuần, trẻ có những hoạt động nào luyện tay mà không cần bút?
  • Trẻ có được tự làm các việc phục vụ bản thân, hay cô vẫn làm hộ cho nhanh?
  • Ngày mưa, lớp có phương án vận động trong phòng không?

Vận động cũng là một phần lớn của giờ chơi tự do ngoài trời. Trụ cột trải nghiệm trong khoá Phương pháp giáo dục mầm non Global Nexus của Grenada Academy có nhiều gợi ý thiết kế hoạt động vận động gắn với bài học.

Câu hỏi thường gặp

Vận động thô và vận động tinh khác nhau thế nào?

Vận động thô dùng các nhóm cơ lớn như chạy, nhảy, leo, giữ thăng bằng. Vận động tinh dùng các cơ nhỏ ở bàn tay và ngón tay như nặn, xé giấy, xâu hạt, cầm bút. Vận động tinh dựa trên nền vận động thô.

Vì sao trẻ hay mỏi tay và ngồi không vững khi tô chữ?

Thường vì cơ thân mình và cơ bàn tay chưa đủ sức. Trẻ cần nhiều hoạt động bò, leo, treo người, nặn, xé, kẹp trước khi cầm bút lâu. Ép tập tô sớm dễ hình thành cách cầm bút sai.

Trẻ mầm non có nên tập viết chữ trước khi vào lớp một?

Không cần. Ở mầm non, trẻ cần được chuẩn bị bàn tay, tư thế và sự hứng thú qua các hoạt động vận động tinh. Chương trình mầm non không hướng tới dạy trước chương trình lớp một.

Hoạt động nào giúp trẻ khéo tay hơn?

Nặn đất, xé giấy dán tranh, dùng kẹp gắp đồ, xâu hạt, vẽ trên giá đứng, và tự làm các việc như cài cúc, mở hộp cơm, rót nước. Những việc này rẻ, dễ làm hằng ngày.

Có nên cho trẻ leo trèo ở trường mầm non?

Nên, với thiết bị phù hợp độ tuổi, nền mềm và cô đứng gần. Leo trèo luyện sức, thăng bằng và khả năng tự lượng sức. Cấm hết rủi ro nhỏ khiến trẻ mất cơ hội học.

Khi nào nên lo lắng về vận động của trẻ?

Khi trẻ hay ngã hơn hẳn bạn cùng tuổi, rất khó giữ thăng bằng, dùng một bên cơ thể kém rõ rệt, hay mất kỹ năng đã có. Cô trao đổi với phụ huynh và gợi ý hỏi bác sĩ nhi khoa.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0909.9999.08

Tải ứng dụng Giảng Dạy

Học tiếp khoá học mỗi ngày, xem bài giảng mọi lúc — miễn phí trên iPhone, iPad và Android.

Download on the App Store Tải trên Google Play