Khi giáo viên trong trường mâu thuẫn, chủ trường nên gặp riêng từng người trước, tìm ra chuyện thật nằm ở đâu, rồi mới ngồi chung ba bên để thống nhất một cách làm việc viết ra giấy. Việc của chủ trường không phải phân xử ai đúng, mà là để lớp học trở lại bình thường.
Ở trường mầm non, hai giáo viên cùng lớp ở bên nhau gần như cả ngày, chia nhau từng việc từ giờ đón đến giờ trả trẻ. Một chút khó chịu không được nói ra sẽ lớn dần qua từng bữa ăn, từng giờ ngủ trưa. Đến khi chủ trường biết chuyện thì thường đã qua vài tháng, và trẻ trong lớp đã cảm nhận được không khí căng thẳng từ lâu. Bài này đi qua cách xử lý từng bước.
Mâu thuẫn thường bắt đầu từ đâu
Phần lớn mâu thuẫn giữa giáo viên mầm non có gốc ở công việc chứ không phải ở tính cách, dù khi kể lại thì ai cũng nói về tính cách của người kia:
| Gốc rễ | Biểu hiện thường thấy | Sửa ở đâu |
|---|---|---|
| Chia việc trong lớp không rõ | “Lúc nào em cũng phải dọn, chị ấy chỉ đứng hoạt động” | Viết lại bảng chia việc của lớp |
| Khác nhau về cách dạy | Một người cho trẻ tự chọn góc, người kia muốn cả lớp ngồi yên | Thống nhất cách làm theo chương trình của trường |
| Lịch trực, ca thứ Bảy | Một người bị xếp nhiều hơn, hoặc hay đổi ca phút chót | Lịch trực công khai, đổi ca có quy tắc |
| Cảm giác đãi ngộ không công bằng | So bì phụ cấp, so bì ai được khen | Quy chế lương thưởng rõ ràng |
| Phụ huynh nghiêng về một cô | Phụ huynh chỉ nhắn tin cho một người, người kia thấy bị gạt ra | Quy tắc ai trao đổi với phụ huynh về việc gì |
| Chuyện riêng mang vào lớp | Giận nhau chuyện ngoài giờ, im lặng trong giờ | Gặp riêng, nhắc ranh giới nghề nghiệp |
Nhìn ra gốc rễ giúp chủ trường sửa đúng chỗ. Một mâu thuẫn vì chia việc không rõ sẽ không hết nếu chỉ khuyên hai người nhường nhịn nhau.
Khi nào chủ trường nên can thiệp
Không phải mọi va chạm đều cần chủ trường. Can thiệp quá sớm làm giáo viên mất thói quen tự giải quyết; can thiệp quá muộn thì đã mất người. Những dấu hiệu cho thấy đã đến lúc:
Khi trẻ bị ảnh hưởng. Hai cô không nói chuyện trong giờ ăn, đẩy việc cho nhau khi trẻ cần, hoặc nói xấu nhau trước mặt trẻ. Đây là lúc phải can thiệp ngay, không chờ.
Khi phụ huynh bắt đầu nhận ra. Phụ huynh nhắn hỏi “hai cô lớp con có chuyện gì không” nghĩa là mâu thuẫn đã ra khỏi phạm vi nội bộ.
Khi tổ trưởng đã thử mà không được. Mâu thuẫn nhỏ nên để tổ trưởng hoặc quản lý chuyên môn giải quyết trước. Chủ trường vào cuộc khi tầng giữa đã cố gắng mà không có kết quả.
Khi có người xin chuyển lớp hoặc xin nghỉ. Lời xin chuyển lớp thường là lời kêu cứu cuối cùng trước khi nghỉ hẳn.
Gặp riêng từng người trước
Mục đích của buổi gặp riêng
Buổi gặp riêng để nghe, không phải để khuyên. Mỗi người cần được kể hết phiên bản của mình mà không bị ngắt lời, không bị đem ra so với lời người kia. Chỉ khi được nghe đầy đủ, người ta mới sẵn sàng nghe người khác.
Mở đầu bằng một câu cho thấy chủ trường không đứng về phía nào: “Chị thấy hai em dạo này làm việc chưa thoải mái, chị muốn nghe em kể từ phía em, để tìm cách cho lớp mình dễ chịu hơn.”
Hỏi những câu đi vào việc cụ thể
Thay vì hỏi “em thấy chị ấy thế nào”, hãy hỏi: “Một ngày ở lớp, đoạn nào em thấy khó chịu nhất?”, “Em mong chị ấy làm khác đi ở việc gì?”, “Còn em, có việc gì em nghĩ mình có thể làm khác đi không?” Câu cuối rất quan trọng. Người trả lời được câu đó thường là người sẵn sàng hoà giải.
Ghi lại các việc cụ thể mỗi người nêu ra. Sau hai buổi gặp, chủ trường thường thấy cả hai đang nói về cùng một vài khoảnh khắc trong ngày, chỉ khác góc nhìn.
Không hứa gì trong buổi gặp riêng
Không nói “em nói đúng” với người này rồi lại nói vậy với người kia. Không hứa sẽ chuyển ai đi. Chỉ cảm ơn, tóm tắt lại điều đã nghe và hẹn buổi gặp chung.
Buổi gặp chung ba bên
Sau khi đã nghe riêng cả hai, chủ trường hoặc quản lý chuyên môn tổ chức một buổi gặp chung, ngoài giờ có trẻ, ở chỗ yên tĩnh. Đi theo thứ tự:
- Nói rõ mục đích: “Hôm nay mình không tìm ai đúng ai sai. Mình tìm cách để lớp chạy êm và hai em làm việc thoải mái hơn.”
- Tóm tắt những điểm chung đã nghe từ cả hai, ví dụ cả hai đều thấy giờ ăn trưa quá vội.
- Đưa ra từng việc cụ thể cần thống nhất, lần lượt từng việc một, không nhắc lại chuyện cũ.
- Để mỗi người đề xuất cách làm cho từng việc, chủ trường chỉ giữ cho cuộc nói chuyện đi đúng hướng.
- Ghi lại thoả thuận ngay trong buổi, đọc lại cho cả hai nghe.
- Hẹn một buổi xem lại sau hai tuần.
Nếu trong buổi gặp có người bắt đầu nói về tính cách người kia, nhẹ nhàng kéo về việc: “Chị hiểu em đang bực. Mình quay lại chuyện giờ ăn nhé, em muốn việc đó được chia thế nào?”
Viết lại thoả thuận chia việc trong lớp
Kết quả của buổi gặp chung nên là một bảng chia việc ngắn, dán ở chỗ chỉ giáo viên thấy. Thường gồm:
- Ai đón trẻ ở cửa lớp, ai lo trẻ đã vào lớp trong giờ đón.
- Ai dẫn hoạt động chính, ai hỗ trợ và quan sát, luân phiên theo ngày hay theo tuần.
- Ai chuẩn bị và dọn dẹp sau hoạt động, sau giờ ăn.
- Ai trực trưa ngày nào.
- Ai trao đổi với phụ huynh về chuyện gì: chuyện hằng ngày cả hai đều được nói, chuyện cần trao đổi kỹ thì cô chính nói hoặc báo quản lý.
- Khi bất đồng về cách xử lý một trẻ thì làm gì: tạm làm theo cô chính, sau giờ thì cùng hỏi tổ trưởng.
Bảng chia việc này không phải để kiểm tra nhau, mà để không ai phải đoán xem việc này là của ai.
Những điều chủ trường không nên làm
- Phân xử trước mặt cả tổ. Người bị cho là sai sẽ mất mặt và mang theo sự xấu hổ ấy vào mọi buổi họp sau.
- Nghe một bên rồi kết luận. Người đến kể trước thường không phải người đúng hơn, chỉ là người bức xúc hơn.
- Bảo hai người tự giải quyết với nhau. Nếu tự giải quyết được thì họ đã không để tới lúc này.
- Tách lớp ngay lập tức. Đổi lớp là lựa chọn cuối, không phải đầu tiên. Đổi ngay khiến cả trường hiểu rằng cứ căng là được đổi.
- Kể chuyện cho người thứ ba. Chủ trường kể với một giáo viên khác để xin ý kiến, và chuyện đi khắp trường trong một ngày.
Khi thoả thuận không giữ được
Sau hai tuần, nếu bảng chia việc vẫn không được làm theo và không khí lớp không khá hơn, chủ trường có thể tính đến việc đổi lớp. Khi đổi, chọn thời điểm chuyển chủ đề hoặc đầu tháng để trẻ ít bị xáo trộn, báo phụ huynh như một thay đổi bình thường trong sắp xếp nhân sự, không giải thích lý do.
Nếu mâu thuẫn bắt nguồn từ hành vi không phù hợp của một người, như nói xấu đồng nghiệp với phụ huynh, cố tình để việc cho người kia, thì đó không còn là mâu thuẫn mà là chuyện kỷ luật. Xử lý theo nội quy lao động của trường, có biên bản, và tách khỏi chuyện hoà giải.
Phòng ngừa từ đầu
Cách phòng tốt nhất là đừng để việc chia việc trong lớp phụ thuộc vào thiện chí. Mỗi lớp có bảng chia việc từ đầu năm, xem lại mỗi học kỳ. Lịch trực công khai. Quy tắc trao đổi với phụ huynh rõ ràng. Và có một quy chế đãi ngộ mà ai cũng hiểu, phần này có bài riêng về quy chế lương thưởng minh bạch.
Buổi họp giao ban hằng tuần cũng là chỗ để những va chạm nhỏ được nói ra sớm, nếu cuộc họp có thói quen hỏi “tuần này lớp mình vướng gì” thay vì chỉ đọc thông báo.
Xử lý mâu thuẫn nội bộ và xây văn hoá làm việc là một chủ đề lớn trong khoá Xây hệ thống, thuộc chương trình Quản trị và vận hành trường mầm non.
Câu hỏi thường gặp
Hai giáo viên cùng lớp mầm non mâu thuẫn thì chủ trường nên làm gì trước?
Gặp riêng từng người để nghe hết phiên bản của mỗi bên mà không kết luận, sau đó mới tổ chức buổi gặp chung ba bên để thống nhất cách chia việc cụ thể và ghi lại thành văn bản.
Có nên đổi lớp ngay khi hai cô giáo không hợp nhau không?
Không nên đổi ngay. Đổi lớp là lựa chọn cuối cùng khi đã gặp riêng, gặp chung và thử thoả thuận chia việc mà không có kết quả sau vài tuần.
Mâu thuẫn giữa giáo viên mầm non thường bắt nguồn từ đâu?
Thường từ công việc: chia việc trong lớp không rõ, khác nhau về cách dạy, lịch trực không đều, cảm giác đãi ngộ không công bằng hoặc phụ huynh chỉ trao đổi với một cô.
Khi nào chủ trường mầm non nên trực tiếp can thiệp vào mâu thuẫn?
Khi trẻ bị ảnh hưởng, khi phụ huynh bắt đầu nhận ra, khi tổ trưởng đã thử mà không được, hoặc khi có người xin chuyển lớp hay xin nghỉ vì chuyện này.
Buổi hoà giải giữa hai giáo viên nên nói gì để không căng thẳng?
Mở đầu bằng mục đích chung là để lớp chạy êm, không tìm ai đúng sai. Đi qua từng việc cụ thể, để mỗi người tự đề xuất cách làm, và nhẹ nhàng kéo về việc khi có người nói tới tính cách.
Bảng chia việc trong lớp mầm non gồm những gì?
Ai đón trẻ, ai dẫn hoạt động, ai chuẩn bị và dọn dẹp, ai trực trưa ngày nào, ai trao đổi với phụ huynh về chuyện gì, và cách xử lý khi hai cô bất đồng về một tình huống.