Grenada AcademyĐào tạo thực chiến: mầm non, ong dú, AI
0909.9999.08
Nghề dạy trên lớp mầm non

Phản hồi khi trẻ mầm non làm sai mà không làm trẻ mất hứng

Đếm nhầm, cắt lệch, giật đồ của bạn là ba kiểu sai khác nhau và cần ba cách phản hồi khác nhau. Câu nói thay thế, khi nào để vật thật trả lời và khi nào cần nói thẳng.

Phản hồi khi trẻ mầm non làm sai mà không làm trẻ mất hứng

Khi trẻ mầm non làm sai, giáo viên nên mô tả điều mình thấy thay vì phán đúng sai, hỏi trẻ nghĩ gì, rồi gợi một cách thử khác. Với cái sai trong lúc khám phá thì để vật thật giúp trẻ tự phát hiện; với hành vi ảnh hưởng tới người khác thì nói rõ, ngắn và bình tĩnh.

Trẻ mầm non làm sai cả ngày, và đó là chuyện bình thường của việc học. Điều khiến trẻ mất hứng hiếm khi là bản thân cái sai, mà là cách người lớn phản ứng với nó: một cái nhíu mày, một tiếng “không phải thế”, một bàn tay làm lại hộ. Bài này đi qua cách phản hồi để cái sai trở thành một bước học chứ không thành một lần bị chê.

Phân biệt ba kiểu “sai”

Không phải mọi cái sai đều giống nhau. Gộp chung lại và phản ứng cùng một kiểu là nguồn gốc của nhiều lời phản hồi lệch:

Kiểu saiVí dụCách phản hồi
Sai trong lúc khám pháĐếm nhầm, đoán vật nặng sẽ chìm mà nó nổi, tô màu lá cây màu tímĐể trẻ tiếp tục thử, đặt câu hỏi, không sửa ngay
Sai về kỹ năngCầm kéo ngược, rót nước tràn, cài cúc lệchLàm mẫu chậm, cho trẻ tập lại, khen sự cố gắng
Sai về hành viGiật đồ, đẩy bạn, ném đồ chơiDừng hành vi, nói rõ giới hạn, giúp trẻ sửa với bạn

Dòng đầu thật ra không hẳn là sai. Trẻ tô lá màu tím có thể đang tưởng tượng, đang thử màu, hoặc thích màu tím. Gọi đó là sai tức là nói với trẻ rằng chỉ có một cách nhìn đúng.

Mô tả thay vì phán

Câu “sai rồi con” chỉ cho trẻ biết là có vấn đề, không cho biết vấn đề ở đâu. Câu mô tả thì khác. Trẻ đếm hạt và nói được chín, trong khi có mười hạt. Thay vì “sai rồi, đếm lại đi”, cô nói: “Con đếm được chín. Cô thấy hạt này con chưa chỉ tay vào.” Trẻ có thông tin để tự sửa, và không cảm thấy mình bị đánh giá.

Mô tả cũng dùng được cho sản phẩm. Thay vì “bức tranh đẹp quá” hay “vẽ chưa giống”, cô nói: “Con dùng rất nhiều màu xanh ở phía trên, còn phía dưới con để trống.” Trẻ thường tự kể tiếp: “Đây là trời, dưới này con chưa vẽ xong.” Cuộc trò chuyện mở ra thay vì đóng lại bằng một lời khen hay chê.

Thói quen này cần tập, vì câu đánh giá đã quá quen miệng. Một cách đơn giản là tự đặt cho mình quy tắc: trước khi nói đúng hay sai, nói một câu “cô thấy…”.

Để vật thật trả lời

Trong lúc khám phá, vật thật là người phản hồi tốt nhất. Trẻ đoán quả bóng nhựa sẽ chìm, cô không cần nói “không đâu, nó nổi”. Chỉ cần hỏi “mình thử xem?” và để quả bóng nổi lên. Trẻ tự thấy, tự ngạc nhiên, và nhớ lâu hơn mọi lời giải thích.

Tương tự, tháp khối đổ là phản hồi rõ ràng nhất cho cách xếp chưa vững. Câu hỏi của cô sau đó, “lần này đổ ở chỗ nào?”, giúp trẻ nối kết quả với nguyên nhân. Trẻ học được nhiều từ một lần đổ tháp có câu hỏi đi kèm hơn là từ một lần được cô xếp hộ cho vững.

Cách đặt những câu hỏi như vậy được bàn kỹ trong bài đặt câu hỏi mở cho trẻ trong giờ hoạt động góc.

Khi nào cần sửa thẳng

Gợi mở không có nghĩa là không bao giờ sửa. Có những lúc cần nói thẳng, và nói thẳng một cách bình tĩnh vẫn giữ được sự hào hứng của trẻ:

Khi có nguy hiểm. Cầm kéo chĩa vào bạn, trèo lên kệ, cho vật nhỏ vào miệng. Dừng ngay, nói ngắn, không giải thích dài lúc đó.

Khi một kỹ năng sai đang thành thói quen. Trẻ cầm bút bằng cả nắm tay suốt nhiều tuần thì cần cô làm mẫu và hướng dẫn tay, nhẹ nhàng nhưng rõ ràng.

Khi hành vi làm tổn thương người khác. Giật đồ, đẩy, nói lời làm bạn buồn. Cô nói rõ giới hạn: “Cô không để con đẩy bạn. Con muốn bạn tránh ra thì nói: cho tớ đi qua.”

Khi trẻ hỏi thẳng. Trẻ hỏi “cô ơi con đếm đúng không?” thì trả lời thật, kèm cách tự kiểm: “Mình đếm lại cùng nhau, chỉ tay vào từng hạt nhé.”

Lời khen cũng là một kiểu phản hồi

Khen nhiều chưa chắc tốt. Những câu như “giỏi quá”, “con thông minh lắm” nghe dễ chịu nhưng dạy trẻ rằng giá trị của mình nằm ở kết quả. Khi gặp việc khó, trẻ quen được khen thông minh có thể né tránh vì sợ làm sai.

Lời khen có ích là lời khen cụ thể vào quá trình: “Con thử ba lần mới xếp được, lần nào con cũng đổi một chút.”, “Con chờ bạn dùng xong mới lấy, bạn vui lắm.” Trẻ biết chính xác điều mình đã làm tốt để làm lại.

Cũng không cần khen mọi thứ. Đôi khi chỉ cần ngồi cạnh, nhìn, và gật đầu là đủ cho trẻ biết cô đang ở đó.

Một tình huống đi từ đầu tới cuối

Giờ hoạt động góc, Na đang xếp các hình tròn, vuông, tam giác vào ba khay theo hình. Cô đi ngang thấy hai hình vuông nằm trong khay hình tròn. Phản xạ đầu tiên là chỉ vào và nói “hình này không phải hình tròn con ơi”. Cô dừng lại, ngồi xuống cạnh Na và quan sát thêm một lúc.

Hoá ra Na không xếp theo hình mà xếp theo màu: khay đầu toàn đồ màu đỏ, gồm cả hai hình vuông đỏ. Na đang làm một việc phân loại hoàn toàn hợp lý, chỉ khác với ý định của cô. Cô nói: “Cô thấy khay này toàn màu đỏ. Con xếp theo màu à?” Na gật đầu, hào hứng chỉ hai khay còn lại. Cô hỏi tiếp: “Nếu bây giờ xếp theo hình thì con sẽ đổi những cái nào?” Na thử, đổi được phần lớn, và tự phát hiện ra một hình tam giác bị lẫn.

Nếu cô sửa ngay từ đầu, Na sẽ nhận một lời chê cho một việc làm đúng theo cách của bé, và cô bỏ lỡ cơ hội thấy Na đã biết phân loại theo hai tiêu chí. Vài giây quan sát trước khi nói thường thay đổi hẳn cách phản hồi.

Câu quen miệng và câu thay thế

Một số câu ai cũng từng nói. Đổi từng câu một, bắt đầu từ câu mình hay dùng nhất:

Câu quen miệngCâu có thể thay
Sai rồi, làm lại đi.Cô thấy chỗ này khác với chỗ kia. Con xem lại thử?
Không phải thế, để cô làm cho.Con muốn cô làm mẫu một lần rồi con thử không?
Sao con vẽ con mèo màu xanh?Kể cô nghe về con mèo của con đi.
Giỏi quá!Con đã cố rất lâu mới xâu được hết chỗ hạt này.
Hư quá, sao lại giật đồ của bạn?Bạn đang dùng. Con chờ bạn, hoặc hỏi bạn: cho tớ mượn được không?
Nhìn bạn Lan kìa, bạn làm đúng rồi.Con muốn sang xem bạn Lan làm thế nào không?

Câu cuối rất hay gặp và là câu nên bỏ đầu tiên. So sánh với bạn làm trẻ bị chê mất mặt, còn trẻ được khen thì khó xử với bạn.

Những điều không làm

Dù có ý tốt, mấy việc sau đây thường làm trẻ mất hứng nhanh nhất:

  • Sửa lỗi của trẻ trước mặt cả lớp, hoặc đem sản phẩm chưa đạt ra làm ví dụ.
  • Làm lại hộ sản phẩm của trẻ cho đẹp trước khi trưng bày hay chụp gửi phụ huynh.
  • Thở dài, nhíu mày, lắc đầu. Trẻ đọc nét mặt người lớn rất nhanh.
  • Dán nhãn: “con lúc nào cũng hậu đậu”, “con chẳng bao giờ chịu nghe”.
  • Bắt trẻ xin lỗi ngay lập tức khi trẻ còn đang giận. Đợi trẻ bình tĩnh, rồi giúp trẻ tìm cách làm lành với bạn.

Tự kiểm cách phản hồi của mình

Cuối tuần, nhớ lại vài tình huống trẻ làm sai và tự hỏi:

  • Mình phản ứng bằng câu mô tả hay bằng câu đánh giá?
  • Có lần nào mình làm hộ trong khi trẻ có thể tự làm nếu được thêm thời gian?
  • Sau lần sửa đó, trẻ quay lại thử tiếp hay bỏ đi?
  • Mình có so sánh trẻ với bạn khác lần nào không?

Câu hỏi thứ ba là thước đo rõ nhất. Phản hồi tốt là phản hồi mà sau đó trẻ còn muốn thử nữa.

Câu hỏi thường gặp

Trẻ mầm non làm sai có nên sửa ngay không?

Tuỳ kiểu sai. Sai trong lúc khám phá thì để trẻ thử tiếp và tự phát hiện. Sai về kỹ năng thì làm mẫu cho trẻ tập lại. Hành vi nguy hiểm hoặc làm tổn thương bạn thì dừng ngay và nói rõ giới hạn.

Nói sai rồi với trẻ có làm trẻ mất tự tin không?

Câu sai rồi chỉ cho trẻ biết có vấn đề mà không chỉ ra vấn đề ở đâu, dễ làm trẻ ngại thử. Mô tả điều cô thấy như con đếm được chín, hạt này con chưa chỉ tay giúp trẻ tự sửa mà không thấy bị chê.

Có nên khen trẻ giỏi quá, thông minh quá không?

Nên hạn chế. Lời khen chung chung gắn giá trị của trẻ với kết quả, trẻ dễ né việc khó vì sợ sai. Khen cụ thể vào sự cố gắng và cách làm giúp trẻ biết điều cần lặp lại.

Trẻ vẽ con vật khác màu thực tế giáo viên nên nói gì?

Không cần sửa. Hãy mời trẻ kể về bức tranh, ví dụ kể cô nghe về con mèo của con đi. Tô màu khác thực tế thường là tưởng tượng hoặc thử màu, không phải lỗi.

Có nên so sánh trẻ với bạn làm đúng để trẻ học theo?

Không nên. So sánh làm trẻ bị chê mất mặt và trẻ được khen khó xử với bạn. Có thể hỏi trẻ có muốn sang xem bạn làm thế nào không, để trẻ tự chọn học hỏi.

Trẻ giật đồ của bạn thì phản hồi thế nào cho đúng?

Dừng hành vi, nói rõ giới hạn bằng câu ngắn và chỉ cho trẻ câu nên nói như cho tớ mượn được không. Đợi trẻ bình tĩnh rồi mới giúp trẻ làm lành với bạn.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0909.9999.08

Tải ứng dụng Giảng Dạy

Học tiếp khoá học mỗi ngày, xem bài giảng mọi lúc — miễn phí trên iPhone, iPad và Android.

Download on the App Store Tải trên Google Play