Grenada AcademyĐào tạo thực chiến: mầm non, ong dú, AI
0909.9999.08
Nghề dạy trên lớp mầm non

Quan sát trẻ mầm non và ghi chép thế nào để thật sự dùng được

Sổ quan sát hay bỏ xó vì ghi chung chung, ghi muộn và không ai đọc lại. Cách ghi điều thấy, chọn trẻ theo vòng, ghi trong lúc dạy và biến ghi chép thành việc ngày mai.

Quan sát trẻ mầm non và ghi chép thế nào để thật sự dùng được

Ghi chép quan sát trẻ mầm non dùng được khi nó tả đúng điều trẻ làm và nói, tách khỏi nhận xét của giáo viên, đủ ngắn để ghi trong lúc dạy, và được đọc lại để quyết định ngày mai đổi gì. Mỗi ngày chỉ cần theo dõi kỹ hai ba trẻ, xoay vòng cho đủ cả lớp.

Gần như lớp nào cũng có sổ theo dõi trẻ, nhưng ít lớp dùng sổ đó để dạy. Sổ thường được viết bù vào cuối tuần, đầy những câu như “bé ngoan, tích cực tham gia hoạt động”, rồi cất vào tủ cho tới đợt kiểm tra. Bài này bàn cách ghi để cuốn sổ trở thành công cụ làm việc hằng ngày chứ không phải thêm một việc giấy tờ.

Vì sao sổ quan sát thường bị bỏ xó

Lý do đầu tiên là ghi muộn. Viết lại vào cuối tuần thì chi tiết đã mất, chỉ còn ấn tượng chung. Ấn tượng chung thì câu nào cũng na ná nhau, viết cho trẻ nào cũng được.

Lý do thứ hai là ghi để nộp chứ không ghi để dùng. Khi mục đích là có đủ trang cho người kiểm tra xem, cô sẽ chọn lời lẽ an toàn, tránh những chi tiết “chưa đẹp”. Nhưng chính những chi tiết đó mới giúp cô biết ngày mai cần làm gì.

Lý do thứ ba là cố theo dõi tất cả trẻ cùng lúc. Một cô với hai mươi mấy trẻ không thể ghi chép chi tiết từng em mỗi ngày. Cố làm là kiệt sức, và kiệt sức thì bỏ.

Ghi điều thấy, tách khỏi điều nghĩ

Nguyên tắc quan trọng nhất: một dòng quan sát ghi lại điều mà người khác đứng cạnh cũng thấy y như vậy. Nhận xét của cô để riêng, sau đó.

Ghi kiểu nhận xétGhi kiểu mô tả
Bé An không tập trung.An ngồi ở góc ghép hình khoảng ba phút, ghép được bốn mảnh, rồi đứng dậy sang góc xây dựng.
Bé Minh hay gây gổ.Minh giật xe của Nam hai lần trong giờ chơi, lần thứ hai nói “tớ đang cần”.
Bé Hoa giỏi đếm.Hoa đếm đúng mười hai hạt, chỉ tay vào từng hạt, đếm lại khi bị lẫn ở hạt thứ tám.
Bé Khang nhút nhát.Khang đứng nhìn nhóm bạn chơi đóng vai khoảng năm phút, cầm một cái bát nhưng không vào nhóm.

Cột bên phải dài hơn một chút nhưng có ích hơn rất nhiều. Đọc “An ghép được bốn mảnh rồi bỏ đi”, cô có thể thử bộ ghép hình ít mảnh hơn hoặc ngồi cạnh An vài phút. Đọc “không tập trung”, cô không biết bắt đầu từ đâu.

Mô tả cũng bảo vệ trẻ. Một nhãn như “hay gây gổ” đi theo trẻ qua nhiều năm, trong khi chuỗi mô tả cho thấy hành vi đó xảy ra lúc nào, với đồ gì, và có thay đổi hay không.

Chọn ai, quan sát lúc nào

Đây là phần làm cho việc ghi chép trở nên khả thi. Không ai ghi chi tiết cho cả lớp mỗi ngày được, và cũng không cần.

Xoay vòng hai ba trẻ mỗi ngày. Lập danh sách cả lớp, mỗi ngày chọn hai ba tên làm “trẻ trọng tâm”. Sau khoảng hai tuần là đi hết một vòng. Những trẻ khác vẫn được ghi nếu có điều đáng chú ý, nhưng không bắt buộc.

Chọn thời điểm trẻ được tự do. Giờ chơi ở góc, giờ chơi ngoài trời, giờ ăn cho thấy nhiều hơn giờ học tập trung, vì trẻ làm theo ý mình chứ không theo hướng dẫn của cô.

Để ý những lúc chuyển tiếp. Lúc dọn đồ, lúc xếp hàng, lúc đi vệ sinh là lúc nhiều trẻ gặp khó. Một vài dòng ghi ở đây thường giải thích được vì sao cả lớp hay lộn xộn vào một giờ nhất định.

Quan sát cả trẻ “không có chuyện gì”. Trẻ ngoan, ít nói thường có rất ít dòng trong sổ. Xoay vòng theo danh sách giúp những trẻ này không bị bỏ sót.

Mẫu một dòng ghi chép

Một dòng quan sát đầy đủ chỉ cần mấy phần dưới đây, viết tắt cũng được:

  • Thời điểm và nơi: thứ Ba, giờ chơi góc, góc khám phá.
  • Trẻ làm gì: động từ cụ thể như xếp, đổ, đếm, so, gọi bạn, bỏ đi.
  • Trẻ nói gì: ghi nguyên văn trong ngoặc kép, kể cả câu sai ngữ pháp.
  • Với ai, với đồ gì: chơi một mình, với bạn nào, dùng vật liệu nào.
  • Kéo dài bao lâu: ước lượng là đủ, không cần bấm giờ.
  • Cô đã làm gì: câu cô hỏi hoặc việc cô can thiệp, nếu có.

Phần nhận xét, nếu muốn ghi, đặt ở một cột riêng hoặc sau một dấu gạch, để khi đọc lại phân biệt được đâu là điều thấy, đâu là điều cô đoán.

Ghi trong lúc dạy mà không bỏ lớp

Giấy nhỏ trong túi áo

Một xấp giấy nhớ hoặc thẻ nhỏ, mỗi tờ một dòng, ghi tên trẻ ở góc. Ghi vài chữ khoá ngay lúc thấy, ví dụ “An, ghép 4 mảnh, bỏ, sang khối”. Cuối ngày dán các tờ vào trang của từng trẻ.

Chụp ảnh sản phẩm và quá trình

Ảnh một công trình khối, một bức vẽ, một chuỗi hạt xâu dở cho biết nhiều điều mà lời mô tả khó nói hết. Nhớ chụp cả lúc đang làm, không chỉ thành phẩm. Ảnh dùng nội bộ, không đăng công khai khi chưa có đồng ý của phụ huynh.

Bổ sung trong giờ trẻ ngủ trưa

Dành mười phút trong giờ trẻ ngủ để viết lại các mẩu ghi thành câu đầy đủ khi trí nhớ còn mới. Đây là khung giờ đều đặn nhất trong ngày của giáo viên mầm non, nếu không dùng thì việc ghi sẽ dồn tới cuối tuần.

Chia việc với giáo viên phụ lớp

Mỗi ngày một người dẫn hoạt động, người kia ưu tiên quan sát trẻ trọng tâm. Hôm sau đổi vai. Hai góc nhìn trên cùng một trẻ cũng giúp tránh định kiến của một người.

Từ ghi chép tới quyết định ngày mai

Ghi chép chỉ có giá trị khi dẫn tới một việc làm khác đi. Mỗi tuần một lần, đọc lại sổ theo thứ tự sau:

  1. Đọc các dòng của trẻ trọng tâm trong tuần, đánh dấu những điều lặp lại từ hai lần trở lên.
  2. Với mỗi điều lặp lại, hỏi: trẻ đang quan tâm gì, đang gặp khó ở đâu, đang làm được gì mới.
  3. Chọn một hai điều để đưa vào kế hoạch tuần sau: thêm vật liệu, đổi cách nhóm, một câu hỏi để thử.
  4. Ghi điều định thử vào ngay trang của trẻ, để lần quan sát tới biết cần nhìn gì.
  5. Sau hai tuần, xem lại xem điều đã thử có thay đổi gì không.

Thói quen đọc lại này khớp tự nhiên với việc rút kinh nghiệm hằng ngày của giáo viên, đã viết riêng trong bài tự rút kinh nghiệm giờ dạy sau mỗi ngày.

Những điều không ghi vào sổ quan sát

Có mấy thứ không nên có trong sổ, dù viết với ý tốt:

  • Chẩn đoán. Các từ như tăng động, tự kỷ, chậm phát triển không thuộc về sổ của giáo viên. Nếu thấy một dấu hiệu lặp lại khiến mình lo, ghi đúng hành vi, trao đổi với tổ chuyên môn và phụ huynh, và gợi ý gia đình gặp chuyên gia để được đánh giá.
  • So sánh và xếp hạng. “Vẽ đẹp nhất lớp”, “chậm hơn các bạn” không giúp gì cho việc dạy trẻ đó và dễ làm tổn thương nếu bị đọc thấy.
  • Chuyện riêng của gia đình. Điều phụ huynh tâm sự về hoàn cảnh nhà chỉ ghi khi liên quan trực tiếp đến việc chăm sóc trẻ ở lớp, và ghi ngắn, giữ kín.
  • Lời cảm tính lúc mệt. Một câu viết lúc bực bội ở lại trong sổ rất lâu. Nếu muốn ghi lại cảm xúc của mình, để vào sổ rút kinh nghiệm riêng.

Dùng ghi chép khi trao đổi với phụ huynh

Phụ huynh hỏi “con ở lớp thế nào”, câu trả lời “con ngoan lắm chị” làm họ yên tâm một lúc nhưng không cho họ biết gì. Đọc từ sổ một chi tiết cụ thể như “Hôm thứ Ba bé xếp được con dốc bằng khối rồi thả bi, thử ba lần mới được, bé reo lên gọi cô ra xem” tạo ra một cuộc trò chuyện khác hẳn.

Chi tiết cụ thể cũng giúp những cuộc nói chuyện khó dễ hơn. Khi cần trao đổi về việc trẻ hay giật đồ của bạn, có ngày giờ, có tình huống, có câu trẻ nói thì phụ huynh ít thấy bị phán xét hơn so với một nhận xét chung chung, và hai bên dễ cùng tìm cách hơn.

Cách tổ chức sổ quan sát cho cả trường, từ mẫu ghi tới lịch đọc lại, là một nội dung của khoá Phương pháp giáo dục mầm non Global Nexus tại Grenada Academy.

Câu hỏi thường gặp

Giáo viên mầm non nên quan sát bao nhiêu trẻ mỗi ngày?

Nên chọn hai ba trẻ trọng tâm mỗi ngày theo danh sách xoay vòng, sau khoảng hai tuần là đi hết cả lớp. Các trẻ khác vẫn được ghi khi có điều đáng chú ý nhưng không bắt buộc.

Ghi chép quan sát trẻ mầm non nên viết theo mẫu nào?

Một dòng gồm thời điểm, nơi, trẻ làm gì, trẻ nói gì nguyên văn, với ai, kéo dài bao lâu và cô đã làm gì. Nhận xét của giáo viên để riêng sau đó để không lẫn với điều quan sát thấy.

Khi nào là thời điểm tốt nhất để quan sát trẻ ở lớp?

Giờ chơi ở góc, chơi ngoài trời và giờ ăn cho thấy nhiều nhất vì trẻ làm theo ý mình. Những lúc chuyển tiếp như dọn đồ, xếp hàng cũng đáng ghi vì nhiều trẻ gặp khó ở đó.

Giáo viên có nên ghi nhận xét như tăng động hay chậm nói vào sổ?

Không nên. Giáo viên ghi đúng hành vi đã thấy, trao đổi với tổ chuyên môn và phụ huynh, và gợi ý gia đình gặp chuyên gia nếu lo lắng. Chẩn đoán là việc của người có chuyên môn.

Làm sao để ghi chép trong lúc vẫn phải trông cả lớp?

Dùng giấy nhỏ ghi vài chữ khoá ngay lúc thấy, chụp ảnh sản phẩm, rồi viết lại đầy đủ trong giờ trẻ ngủ trưa. Chia vai với giáo viên phụ lớp, mỗi ngày một người ưu tiên quan sát.

Sổ quan sát trẻ dùng vào việc gì ngoài nộp kiểm tra?

Để chọn vật liệu, chia nhóm và đặt câu hỏi phù hợp cho tuần sau, và để trao đổi với phụ huynh bằng những chi tiết cụ thể thay cho nhận xét chung chung.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0909.9999.08

Tải ứng dụng Giảng Dạy

Học tiếp khoá học mỗi ngày, xem bài giảng mọi lúc — miễn phí trên iPhone, iPad và Android.

Download on the App Store Tải trên Google Play