Khi cả lớp mầm non mất tập trung giữa giờ, việc đầu tiên là dừng hoạt động đang chạy chứ không nói to hơn. Dùng một tín hiệu quen để kéo trẻ về, cho cả lớp vận động ngắn, rồi rút gọn hoặc đổi cách làm phần còn lại. Sau giờ học mới tìm nguyên nhân để lần sau tránh.
Giáo viên mầm non nào cũng từng gặp cảnh này: đang giữa giờ hoạt động, một trẻ đứng dậy, hai trẻ nói chuyện, rồi chỉ trong một phút nửa lớp đã làm việc khác. Phản xạ tự nhiên là nâng giọng. Phản xạ đó gần như luôn làm tình hình tệ thêm. Bài này đi qua những gì nên làm ngay lúc đó và những gì nên làm sau đó.
Đừng làm ba việc này ngay lúc đó
Có ba phản ứng rất quen mà nên tránh, vì chúng kéo dài sự lộn xộn chứ không chấm dứt nó:
- Nói to hơn tiếng ồn. Trẻ quen với việc cô to giọng thì sẽ nói to hơn nữa. Lớp thành một cuộc thi ai ồn hơn, và giọng cô mất dần sức nặng.
- Dọa hoặc ra điều kiện. “Không ngồi yên thì không được ra sân” có thể làm lớp im được một lúc, nhưng trẻ ngồi yên vì sợ chứ không vì quay lại với hoạt động.
- Gọi tên từng trẻ một. Gọi “Minh ngồi xuống, Lan im nào, Huy quay lên” mất rất nhiều thời gian, và những trẻ chưa bị gọi tên tiếp tục làm việc riêng. Trẻ bị gọi nhiều cũng dễ thành “đứa hư” trong mắt cả lớp.
Kéo cả lớp về trong một phút
Mục tiêu lúc này không phải là dạy tiếp ngay, mà là đưa sự chú ý của cả lớp về một điểm. Trình tự sau làm được việc đó mà không cần quát:
- Dùng tín hiệu quen. Một tiếng vỗ tay theo nhịp, một câu đố đối đáp, một tiếng chuông nhỏ. Tín hiệu phải được tập từ trước, lúc lớp đang bình thường, để trẻ biết nó nghĩa là gì.
- Hạ giọng thay vì nâng giọng. Nói nhỏ lại, chậm lại. Trẻ phải im để nghe, và cô cũng bình tĩnh hơn.
- Cho cả lớp làm một động tác chung. Đứng dậy vươn vai, giơ tay lên cao rồi hạ xuống, hít vào thổi ra như thổi nến. Cơ thể đang bồn chồn cần được vận động trước khi có thể ngồi yên.
- Nói ngắn điều sẽ làm tiếp. “Bây giờ mình chơi thêm một chút nữa với những hạt này rồi ra sân.” Trẻ biết còn bao lâu thì dễ chịu đựng hơn.
- Ghi nhận trẻ đã quay về. Một câu như “Cô thấy cả lớp đã nhìn lên rồi” thay cho khen một trẻ để chê những trẻ khác.
Cả trình tự chỉ mất khoảng một phút. Nó hiệu quả nhất khi tín hiệu được dùng đều đặn và không lạm dụng. Tín hiệu dùng hai chục lần một buổi thì trẻ không còn để ý nữa.
Sáu nguyên nhân hay gặp
Sau giờ học, đừng dừng ở chỗ “hôm nay lớp ồn”. Mất tập trung cả lớp gần như luôn có nguyên nhân nằm ở hoạt động hoặc môi trường, không nằm ở việc trẻ hư. Đối chiếu với bảng:
| Dấu hiệu | Nguyên nhân có thể | Đổi gì lần sau |
|---|---|---|
| Lộn xộn bắt đầu sau phần cô nói dài | Phần nghe chung quá dài so với tuổi | Cắt phần giới thiệu, cho trẻ chạm vật liệu sớm |
| Trẻ phải chờ lượt lên làm | Chờ đợi nhiều, đa số trẻ không có việc | Chia nhóm, đủ đồ để nhiều trẻ cùng làm |
| Trẻ làm xong rất nhanh rồi đi lang thang | Hoạt động quá dễ, không có phần mở rộng | Chuẩn bị sẵn một thử thách tiếp theo |
| Trẻ bỏ dở, cáu, giật đồ của bạn | Hoạt động quá khó hoặc thiếu đồ | Hạ yêu cầu, thêm đồ, cô ngồi với nhóm gặp khó |
| Lộn xộn luôn xảy ra cùng một giờ | Trẻ đói, mệt, buồn ngủ, phòng nóng | Dời hoạt động cần ngồi yên sang giờ khác |
| Lộn xộn bắt đầu từ lúc chuyển hoạt động | Chuyển tiếp không rõ, trẻ không biết làm gì | Có câu hát hoặc việc cụ thể cho lúc chuyển |
Hai dòng đầu là nguyên nhân hay gặp nhất. Nhiều hoạt động chung được soạn như một giờ học của lớp lớn hơn: cô nói trước một đoạn dài, rồi lần lượt mời từng trẻ lên. Với trẻ nhỏ, phần ngồi nghe chung nên rất ngắn, chừng vài phút với trẻ ba tuổi, và hầu hết thời gian nên là thời gian trẻ được làm.
Đổi cách làm phần còn lại của giờ
Sau khi kéo được lớp về, đừng quay lại đúng cách làm vừa thất bại. Chọn một trong mấy hướng dưới đây:
Rút ngắn. Giáo án là kế hoạch, không phải thứ bắt buộc chạy cho hết khi lớp đã mệt. Kết thúc sớm bằng một phần chia sẻ ngắn tốt hơn kéo dài trong lộn xộn, và ghi lại để lần sau soạn ngắn hơn.
Chuyển từ cả lớp sang nhóm. Chia lớp thành ba bốn nhóm, mỗi nhóm một khay đồ, giáo viên phụ lớp giữ một nhóm. Ít trẻ chờ đợi thì ít trẻ làm việc riêng.
Đổi tư thế. Từ ngồi sang đứng, từ bàn ra thảm, từ trong phòng ra hiên. Đổi không gian đôi khi đủ để trẻ chú ý lại.
Cho trẻ một việc bằng tay. Trẻ đang nghe chuyện mà bồn chồn, phát cho mỗi trẻ một hình nhân vật để cầm và giơ lên khi nhân vật xuất hiện.
Chuẩn bị trước để giảm hẳn những lần mất tập trung
Phần lớn việc phòng ngừa nằm ở khâu soạn và sắp xếp, trước khi trẻ vào hoạt động:
- Soạn hoạt động theo nguyên tắc trẻ làm nhiều hơn trẻ nghe. Đánh dấu trong giáo án những đoạn cô nói, xem có đoạn nào dài quá không.
- Đếm đồ dùng: có đủ cho mỗi trẻ hoặc mỗi cặp không, hay phải chuyền tay chờ đợi.
- Chuẩn bị sẵn phần mở rộng cho trẻ làm nhanh và phần đơn giản hơn cho trẻ gặp khó.
- Xếp hoạt động cần ngồi yên vào lúc trẻ tỉnh táo, thường là buổi sáng sau giờ chơi ngoài trời.
- Kiểm tra chỗ ngồi: trẻ nào hay rủ nhau nói chuyện thì không xếp cạnh nhau, ai nhìn ra cửa thì đổi hướng.
- Tập tín hiệu tập trung vào những lúc lớp bình thường, biến nó thành một trò chơi.
Cách sắp lớp và chia nhóm có ảnh hưởng lớn tới sự tập trung. Xem thêm sắp xếp góc lớp mầm non và tổ chức hoạt động nhóm nhỏ.
Khi chỉ một hai trẻ kéo cả lớp theo
Có những hôm lớp mất tập trung bắt đầu từ cùng một hai trẻ. Trước khi nghĩ tới chuyện “trẻ khó”, xem lại vị trí ngồi, xem hoạt động có quá dài hay quá khó với riêng trẻ đó không, và trẻ có đang mệt, đói hay có chuyện gì ở nhà không.
Một cách hay dùng là giao cho trẻ đó một vai: phát đồ, giữ khay, bấm chuông báo hết giờ. Trẻ cần vận động có việc chính đáng để vận động, và cũng thấy mình có ích cho lớp.
Nếu tình trạng lặp lại nhiều tuần ở nhiều loại hoạt động, nên ghi chép cụ thể và trao đổi với tổ chuyên môn, rồi với phụ huynh. Giáo viên không chẩn đoán; nếu cả nhà trường và gia đình cùng lo lắng thì có thể gợi ý gặp chuyên gia để được đánh giá.
Ghi lại sau giờ để lần sau khác đi
Ngay trong ngày, ghi ba dòng: lớp bắt đầu mất tập trung lúc nào, đang ở phần nào của hoạt động, và cô đã làm gì để kéo về. Sau vài lần, bức tranh hiện ra khá rõ: có thể luôn là phần cô kể chuyện dài, luôn là giờ trước bữa trưa, hay luôn là khi thiếu đồ.
Một lần lớp ồn không nói lên điều gì. Một chuỗi ghi chép thì chỉ ra chính xác chỗ cần sửa trong cách soạn và cách tổ chức. Đó là lúc giáo viên thôi đổ cho “hôm nay trẻ không ngoan” và bắt đầu chỉnh được việc của mình.
Câu hỏi thường gặp
Cả lớp mầm non ồn giữa giờ, có nên nói to để trẻ nghe không?
Không nên. Nói to hơn tiếng ồn làm trẻ nói to theo và giọng cô mất dần sức nặng. Hãy dùng một tín hiệu quen như vỗ tay theo nhịp, hạ giọng và cho cả lớp làm một động tác chung.
Tín hiệu tập trung cho lớp mầm non nên tập thế nào?
Chọn một tín hiệu đơn giản như vỗ tay theo nhịp hoặc câu đố đối đáp, tập vào lúc lớp đang bình thường như một trò chơi. Dùng đều nhưng không lạm dụng để trẻ không quen tai mà bỏ qua.
Vì sao trẻ mầm non hay mất tập trung trong giờ hoạt động chung?
Nguyên nhân hay gặp nhất là phần cô nói quá dài và trẻ phải chờ lượt quá nhiều. Ngoài ra còn do hoạt động quá dễ hoặc quá khó, trẻ đói mệt, phòng nóng, hoặc chuyển tiếp không rõ ràng.
Có cần dạy hết giáo án khi lớp đã mất tập trung không?
Không cần. Có thể rút ngắn, chuyển sang nhóm nhỏ hoặc đổi chỗ, rồi kết thúc bằng phần chia sẻ ngắn. Kéo dài trong lộn xộn khiến trẻ không học được gì thêm.
Một trẻ hay làm cả lớp mất tập trung thì giáo viên xử lý ra sao?
Xem lại chỗ ngồi, độ khó của hoạt động và tình trạng của trẻ hôm đó, giao cho trẻ một vai như phát đồ. Nếu lặp lại nhiều tuần, ghi chép cụ thể và trao đổi với tổ chuyên môn, phụ huynh.
Giờ hoạt động chung cho trẻ ba tuổi nên kéo dài bao lâu?
Không có con số cố định, nhưng phần ngồi nghe chung với trẻ ba tuổi nên rất ngắn, chừng vài phút. Phần lớn thời gian nên để trẻ được chạm, làm và thử với vật liệu.