Hoạt động nhóm nhỏ ở lớp mầm non chạy tốt khi mỗi nhóm chừng bốn tới sáu trẻ, nhóm được chia theo mục đích của hoạt động chứ không cố định cả năm, mỗi nhóm có việc rõ và đủ đồ, còn giáo viên ngồi hẳn với nhóm cần hỗ trợ nhất thay vì đi vòng quanh cả lớp.
Lớp mầm non thường đông, và khi cả lớp cùng làm một việc, phần lớn thời gian của trẻ là chờ: chờ lượt, chờ đồ, chờ cô xem. Chia nhóm nhỏ giảm được sự chờ đợi ấy, nhưng nếu tổ chức không khéo thì một nhóm được cô kèm sát còn ba nhóm kia thành lộn xộn. Bài này đi qua cách chia và cách điều phối cho cả lớp cùng có việc thật.
Khi nào nên dùng nhóm nhỏ thay cho cả lớp
Không phải hoạt động nào cũng cần chia nhóm. Hát, nghe kể chuyện, trò chơi vận động tập thể vẫn hợp với cả lớp. Nhóm nhỏ phát huy tác dụng khi hoạt động cần trẻ chạm vào vật liệu, cần cô nghe từng trẻ nói, hoặc cần trẻ cùng nhau giải một việc.
Một câu hỏi để quyết định nhanh: trong hoạt động này, mỗi trẻ có được tự tay làm ít nhất vài phút không? Nếu câu trả lời là không, vì đồ ít, vì phải lên lần lượt, thì đó là hoạt động nên chuyển sang nhóm.
Nhóm nhỏ cũng là cách tốt để cô quan sát kỹ vài trẻ trong một lúc. Ngồi với năm trẻ trong mười phút, cô biết về từng em nhiều hơn cả buổi đứng trước hai mươi lăm em.
Chia nhóm theo mục đích
Không có một cách chia đúng cho mọi lúc. Mỗi hoạt động chọn cách chia theo điều mình muốn trẻ có được:
| Mục đích | Cách chia | Ví dụ |
|---|---|---|
| Hỗ trợ một kỹ năng cụ thể | Gom những trẻ đang gặp cùng một khó khăn | Nhóm đang tập cầm kéo ngồi với cô, nhóm đã cắt thạo làm bài ghép tranh |
| Trẻ học từ bạn | Trộn trẻ làm thạo với trẻ đang tập | Nhóm xây có một trẻ hay xây cao và hai trẻ mới bắt đầu thích xây |
| Theo sở thích | Cho trẻ chọn hoạt động | Ba khay khác nhau, trẻ tự chọn khay mình muốn |
| Kết bạn mới | Chia ngẫu nhiên bằng thẻ màu, thẻ hình | Rút thẻ con vật, ai cùng con vật ngồi chung |
| Trẻ cần yên tĩnh | Nhóm rất nhỏ, hai ba trẻ | Trẻ mới vào lớp hoặc trẻ dễ bị quá tải ở chỗ đông |
Điều cần tránh là chia nhóm theo năng lực cố định suốt năm, kiểu nhóm “giỏi” và nhóm “chậm”. Trẻ nhận ra rất nhanh mình ở nhóm nào, và cái nhãn đó ảnh hưởng tới cách trẻ nhìn bản thân. Nhóm theo kỹ năng chỉ nên tạm thời, đổi theo từng hoạt động.
Nhóm có cô và nhóm tự làm
Với một hai giáo viên, không thể có cô ngồi ở mọi nhóm. Nên mỗi lần chia, cần xác định rõ nhóm nào là nhóm có cô, nhóm nào tự làm. Nhóm có cô làm hoạt động mới, khó, cần trò chuyện nhiều. Nhóm tự làm làm hoạt động trẻ đã quen, có cách làm rõ ràng, ít nguy hiểm.
Sai lầm phổ biến là cho nhóm tự làm một hoạt động hoàn toàn mới. Trẻ không biết bắt đầu, sẽ gọi cô liên tục, và nhóm có cô bị gián đoạn. Hoạt động của nhóm tự làm nên là thứ trẻ đã làm với cô ít nhất một lần trước đó.
Nếu có giáo viên phụ lớp, người phụ không nên chỉ đi “trông chung”. Hãy giao cho người phụ một nhóm cụ thể hoặc một nhiệm vụ cụ thể như quan sát và giúp các nhóm tự làm, để cả hai cô đều biết mình phụ trách gì.
Chuẩn bị cho mỗi nhóm
Nhóm chạy trơn tru hay không thường đã được quyết định từ lúc chuẩn bị. Trước giờ, kiểm từng nhóm theo danh sách:
- Mỗi nhóm một khay hoặc một rổ riêng, đủ đồ cho mọi trẻ trong nhóm, cộng thêm một hai món dự phòng.
- Chỗ ngồi của mỗi nhóm cách nhau đủ xa để không lấn sang nhau, nhưng cô vẫn nhìn thấy hết.
- Cách làm của nhóm tự làm đủ đơn giản để giải thích trong một hai câu, có thể kèm hình minh hoạ không chữ.
- Có sẵn việc cho trẻ làm xong sớm: một phần mở rộng, hoặc được chuyển sang góc chơi tự do.
- Biết trước cách báo đổi nhóm hoặc kết thúc: tiếng chuông, bài hát ngắn.
Điều phối khi nhiều nhóm chạy cùng lúc
Thứ tự sau giúp cô giữ được nhóm mình đang ngồi mà không bỏ mặc các nhóm khác:
- Khởi động các nhóm tự làm trước. Đi qua từng nhóm, đặt khay, nói một câu giới thiệu, xem trẻ bắt đầu được chưa. Mất chừng vài phút.
- Ngồi xuống với nhóm có cô. Ngồi quay mặt ra phía cả lớp để vẫn nhìn được các nhóm khác.
- Ngẩng lên đều đặn. Cứ vài phút liếc qua các nhóm một lần. Chỉ đứng dậy khi có nguy hiểm hoặc một nhóm thật sự bế tắc.
- Dạy trẻ cách tự giải quyết trước khi gọi cô. “Hỏi bạn trong nhóm trước, rồi mới gọi cô.” Tập điều này vài tuần thì số lần bị gọi giảm rõ.
- Báo trước khi đổi hoặc kết thúc. “Còn một chút nữa là mình dọn nhé.” Trẻ có thời gian hoàn thành, ít phản ứng khi bị dừng đột ngột.
- Xoay vòng nếu cần. Nếu mọi nhóm đều cần đi qua hoạt động có cô, chia giờ thành vài lượt, mỗi lượt nhóm đổi khay.
Giúp trẻ làm việc với nhau
Ngồi cạnh nhau chưa có nghĩa là làm việc cùng nhau. Kỹ năng hợp tác của trẻ mầm non được tập dần qua những việc rất cụ thể:
Chia vai rõ
Trẻ nhỏ chưa tự chia việc được. Cô có thể gợi: “Bạn Hà giữ ống, bạn Tín đổ nước, bạn My xem nước chảy ra chỗ nào.” Vài lượt sau, để trẻ tự đổi vai cho nhau.
Chia đồ có quy ước
Khi đồ có hạn, thống nhất trước cách dùng chung: dùng xong đặt lại giữa bàn, ai đang cầm thì nói “cho tớ dùng xong đã”. Quy ước đơn giản giảm hẳn việc giật đồ.
Giải quyết tranh chấp bằng câu hỏi
Hai trẻ cùng muốn một cái phễu, thay vì cô quyết ai được, hỏi: “Hai con cùng cần cái phễu, mình làm sao bây giờ?”. Trẻ năm tuổi thường tìm ra cách như dùng lần lượt hoặc làm chung. Trẻ nhỏ hơn cần cô gợi một hai lựa chọn.
Những sai hay gặp
Đây là những chỗ làm hoạt động nhóm trở thành mệt mỏi cho cả cô lẫn trẻ:
- Nhóm quá đông. Tám chín trẻ một nhóm thì không còn là nhóm nhỏ, vẫn có trẻ ngồi chờ.
- Cô đi vòng quanh liên tục. Mỗi nhóm một chút, không nhóm nào được hỗ trợ đến nơi đến chốn.
- Không có việc cho trẻ làm xong sớm. Trẻ xong việc đi sang nhóm khác chơi, nhóm đó bị phá.
- Nhóm cố định cả năm. Trẻ chỉ chơi với vài bạn, và những nhóm bị coi là “nhóm yếu” thấy rõ điều đó.
- Kết thúc đột ngột. Hết giờ là dọn ngay, trẻ đang dở tay sẽ phản ứng.
Khép lại giờ nhóm bằng phần chia sẻ
Sau khi dọn, dành vài phút cho mỗi nhóm kể lại. Không cần mọi trẻ đều nói, mỗi nhóm một hai trẻ là đủ. Câu gợi có thể là “Nhóm con đã làm gì?”, “Có lúc nào khó không, nhóm con làm sao?”.
Phần này giúp các nhóm biết nhau đã làm gì, và nhiều khi là lý do để hôm sau trẻ muốn thử khay của nhóm khác. Nó cũng là dịp cô ghi nhận cách trẻ làm việc cùng nhau, không chỉ sản phẩm cuối cùng.
Lúc nghe trẻ kể, cô cũng sẽ gặp những chỗ trẻ làm chưa đúng. Cách phản hồi để trẻ vẫn hào hứng có trong bài phản hồi khi trẻ mầm non làm sai. Cách chia nhóm và điều phối lớp đông là một chủ đề thực hành trong khoá Phương pháp giáo dục mầm non Global Nexus của Grenada Academy.
Câu hỏi thường gặp
Một nhóm nhỏ ở lớp mầm non nên có bao nhiêu trẻ?
Thường chừng bốn tới sáu trẻ. Nhóm đông hơn sẽ có trẻ phải chờ, nhóm cho trẻ mới vào lớp hoặc trẻ dễ bị quá tải có thể chỉ hai ba trẻ.
Có nên chia nhóm trẻ theo năng lực cố định không?
Không nên chia cố định cả năm theo kiểu nhóm giỏi, nhóm chậm vì trẻ nhận ra và bị ảnh hưởng. Nhóm theo kỹ năng chỉ nên tạm thời, đổi theo từng hoạt động và từng mục đích.
Một giáo viên làm sao trông được nhiều nhóm cùng lúc?
Khởi động các nhóm tự làm trước với hoạt động trẻ đã quen, rồi ngồi với nhóm cần hỗ trợ nhất, quay mặt ra phía cả lớp và ngẩng lên quan sát đều đặn. Tập cho trẻ hỏi bạn trước khi gọi cô.
Nhóm tự làm ở lớp mầm non nên làm hoạt động gì?
Những hoạt động trẻ đã làm với cô ít nhất một lần, có cách làm rõ ràng và ít nguy hiểm, như xâu hạt, ghép hình, phân loại đồ vật. Không giao hoạt động hoàn toàn mới cho nhóm tự làm.
Trẻ trong nhóm tranh nhau đồ thì giáo viên xử lý thế nào?
Hỏi các trẻ cùng nghĩ cách, ví dụ dùng lần lượt hay làm chung. Với trẻ nhỏ, cô gợi một hai lựa chọn. Thống nhất quy ước dùng chung đồ từ trước giờ hoạt động giúp giảm tranh chấp.
Giáo viên phụ lớp nên làm gì khi lớp chia nhóm?
Nên phụ trách một nhóm cụ thể hoặc một nhiệm vụ rõ như hỗ trợ các nhóm tự làm, thay vì đi trông chung. Hai cô thống nhất phân vai trước giờ học.