Grenada AcademyĐào tạo thực chiến: mầm non, ong dú, AI
0909.9999.08
Mật ong dú và kinh tế trại ong

Sổ ghi chép trại ong dú: ghi gì để ra quyết định đúng

Sổ trại ong dú không cần dày, chỉ cần ghi đều và ghi đúng những thứ sau này dùng để quyết định: thùng nào thu, thùng nào nhân, điểm nào bỏ, giá bán bao nhiêu.

Sổ ghi chép trại ong dú: ghi gì để ra quyết định đúng

Sổ trại ong dú nên ghi năm thứ: mã và tình trạng từng thùng mỗi lần kiểm, lượng mật theo từng mẻ thu, các lần nhân đàn và kết quả, sự cố cùng lịch hoa quanh trại, và thu chi. Ghi ngắn, ghi đều, ghi theo cùng một mẫu là đủ để sau một hai mùa biết thùng nào nên thu, thùng nào nên nhân, điểm nào nên bỏ.

Ong dú cho ít mật, chênh lệch giữa các thùng lại lớn, nên trực giác của người nuôi rất dễ sai. Một thùng trông đông ong chưa chắc cho mật đều; một điểm đặt có vẻ đẹp chưa chắc đàn sống lâu. Sổ là thứ duy nhất trả lời được những câu này bằng bằng chứng. Bài này đưa mẫu sổ và cách đọc.

Bắt đầu từ mã thùng

Mọi thứ trong sổ đều treo vào mã thùng, nên việc đầu tiên là đánh mã. Mã nên ngắn, gồm điểm đặt và số thứ tự, ví dụ A07 là thùng số bảy ở điểm A. Viết mã bằng sơn hoặc khắc lên thân thùng, không dùng giấy dán vì mưa nắng sẽ bong.

Khi nhân đàn, đàn con nhận mã mới và sổ ghi rõ nó từ đàn mẹ nào. Sau vài năm, trại sẽ có một cây gia phả nhỏ: biết những đàn tốt nhất đến từ đâu. Khi một thùng chết, giữ lại mã đó trong sổ với ghi chú, không dùng lại mã cho thùng khác trong cùng mùa để khỏi lẫn số liệu.

Phiếu kiểm thùng: ghi gì mỗi lần đi trại

Mỗi lần kiểm thùng, dù chỉ nhìn ngoài, ghi một dòng theo mẫu dưới. Giữ mẫu cố định để mọi người trong trại ghi giống nhau.

CộtGhi thế nàoVì sao cần
Ngày, mã thùngNgày kiểm và mãGốc của mọi so sánh
Cửa tổĐông, vừa, thưaDấu hiệu sức đàn dễ thấy nhất mà không cần mở thùng
Cân nặngSố đọc nếu có cânTheo dõi tích mật mà không phải mở thùng
Mở thùng hay khôngCó hoặc không, mở tầng nàoBiết đàn bị làm phiền bao nhiêu lần
Ấu trùng, mật, phấnNhiều, ít, không thấyChỉ ghi khi có mở
Địch hạiKiến, ruồi, khác; mức độPhát hiện điểm đặt có vấn đề
Việc đã làmBịt khe, chặn kiến, thu, táchNối việc làm với kết quả sau đó
Ghi chú ngắnMột câuNhững gì không vừa ô nào

Một dòng như vậy mất chưa tới một phút. Cái sai hay gặp là chỉ ghi khi có chuyện; như vậy sổ chỉ toàn tin xấu và không so được với lúc bình thường.

Sổ thu mật và sổ nhân đàn

Hai sổ này gắn trực tiếp với tiền: một bên là sản phẩm bán ra, một bên là tài sản tăng thêm.

Sổ thu mật theo mẻ

Mỗi lần thu ghi: ngày, mã thùng, lượng mật thu, phần để lại ước tính, độ ẩm nếu có đo, cây đang nở quanh trại, mẻ đó đóng vào hũ nào. Mã mẻ nên ghi lên hũ để khi khách phản hồi, trại lần ngược được về thùng và ngày thu.

Từ sổ này trại biết sản lượng thật của từng thùng qua năm, mẻ nào hay bị chua thêm, mùa hoa nào cho mật khách thích. Cách thu để đàn không yếu đi có trong bài thu mật ong dú đúng cách.

Sổ nhân đàn

Ghi ngày tách, mã đàn mẹ, mã đàn con, vị trí đặt hai bên, thời tiết hôm tách, và các mốc theo dõi: ngày thấy ong mang phấn về, ngày thấy buồng ấu trùng mới, hoặc ngày ghi nhận thất bại. Sau vài lần, sổ cho biết tách vào tháng nào, từ đàn như thế nào thì tỷ lệ thành công cao ở trại mình.

Sổ sự cố và lịch hoa

Hai thứ này ít người ghi nhưng giải thích được nhiều nhất khi có chuyện:

  • Sự cố: ngày, mã thùng hoặc điểm đặt, chuyện gì xảy ra (kiến tấn công, ruồi, thùng đổ, mưa dột, phun thuốc ở vườn gần), đã xử lý thế nào, kết quả sau một tuần.
  • Thời tiết bất thường: đợt mưa dài, nắng gắt, gió mạnh, kèm ngày bắt đầu và kết thúc.
  • Lịch hoa: đầu mỗi tháng đi quanh mỗi điểm đặt, ghi cây nào đang nở, nở rộ hay lác đác.
  • Lịch phun thuốc của vườn xung quanh nếu chủ vườn cho biết.

Sau một năm, đặt lịch hoa cạnh sổ thu mật và sổ sự cố, trại sẽ thấy những mối liên hệ mà trí nhớ không giữ được: đàn yếu đi sau đợt nắng nào, tháng nào thiếu hoa, điểm nào hay bị kiến.

Sổ thu chi

Ghi mọi khoản chi của trại vào một chỗ, kể cả những khoản nhỏ như băng dính, xăng xe đi trại, phí gửi hàng. Khoản nào gắn riêng với một thùng như thay thùng hỏng thì ghi kèm mã thùng. Khoản thu ghi theo kênh: bán lẻ, bán đại lý, bán đàn giống.

Ghi thêm số giờ làm cho trại mỗi tuần, của chủ trại và người phụ. Đây là dòng người nuôi hay bỏ qua nhất, nhưng không có nó thì không biết trại có đang trả công cho mình hay không. Cách dùng sổ thu chi để tính lãi lỗ từng thùng có trong bài tính lãi lỗ từng thùng ong dú trong một năm.

Đọc sổ để ra quyết định

Sổ chỉ có giá trị khi được đọc. Mỗi quý ngồi một buổi, đặt các câu hỏi dưới đây và trả lời bằng cột tương ứng:

Câu hỏiNhìn vào đâuQuyết định có thể đưa ra
Thùng nào nên làm đàn mẹ khi nhân đàn?Sổ thu mật nhiều năm, phiếu kiểm ít sự cốChọn các thùng cho mật đều, ít bị địch hại
Thùng nào nên thôi đầu tư công?Sản lượng thấp nhiều mùa, cửa tổ thưa kéo dàiGhép, đổi chỗ hoặc dừng
Điểm đặt nào có vấn đề?Sổ sự cố theo điểm, lịch hoaGiảm số thùng, chặn kiến kỹ hơn, tìm điểm khác
Nên thu vào tháng nào?Lịch hoa cạnh sổ thu mậtĐặt lịch thu sau đợt hoa rộ
Tháng nào nên tách đàn?Sổ nhân đàn: tỷ lệ thành công theo thángDồn việc tách vào tháng thành công cao
Giá bán có đủ bù chi phí không?Sổ thu chi, sổ thu mậtGiữ, điều chỉnh giá hoặc đổi kênh bán

Mỗi lần đọc sổ ghi lại hai ba quyết định đã đưa ra và lý do. Mùa sau mở ra xem quyết định đó đúng hay sai; đó là cách trại học từ chính mình.

Ghi tay hay ghi trên điện thoại

Không có cách nào đúng cho mọi trại. Chọn theo thói quen của người ghi, miễn là ghi đều:

Sổ giấy. Dễ mang ra trại, không lo hết pin, ai cũng ghi được. Nhược điểm là khó tổng hợp; cuối tháng nên chép số liệu chính sang bảng tính.

Bảng tính trên điện thoại. Tổng hợp nhanh, lọc theo mã thùng dễ. Nhược điểm là tay dính mật, đeo găng thì khó ghi ngay tại thùng. Nhiều người ghi nhanh bằng giấy ở trại rồi nhập lại buổi tối.

Chụp ảnh khi mở thùng. Ảnh khu tổ chụp từ cùng một góc qua các lần kiểm giúp so sánh sức đàn rất rõ. Đặt tên ảnh theo mã thùng và ngày.

Những cái sai hay gặp với sổ trại

Sổ bỏ dở thường vì một trong mấy lý do sau:

  • Mẫu sổ quá nhiều cột, ghi mất thời gian nên bỏ sau vài tuần.
  • Mỗi người ghi một kiểu, cùng một chữ “yếu” mà mỗi người hiểu khác.
  • Chỉ ghi khi có chuyện, không ghi lúc bình thường.
  • Ghi nhưng không bao giờ đọc lại.
  • Ghi lượng mật mà không ghi ngày thu và mã thùng, nên không lần ngược được.

Cái không cần làm: không cần phần mềm quản lý trại đắt tiền hay mẫu sổ hàng chục cột. Năm phần trong bài này, mỗi phần vài cột, ghi đều trong hai mùa là đủ để trại vài chục thùng ra quyết định tốt hơn hẳn.

Mẫu sổ trại và cách đọc số liệu để lên kế hoạch mùa vụ được hướng dẫn chi tiết trong khoá Nuôi ong dú bứt phá của Grenada Academy, phần Tăng mật, nhân đàn, phát triển trại.

Câu hỏi thường gặp

Sổ ghi chép trại ong dú cần những phần nào?

Năm phần chính: phiếu kiểm từng thùng theo mã, sổ thu mật theo mẻ, sổ nhân đàn, sổ sự cố kèm lịch hoa và thời tiết, và sổ thu chi có ghi giờ công. Mỗi phần chỉ cần vài cột ghi đều.

Có cần cân thùng ong dú không?

Không bắt buộc nhưng rất hữu ích. Cân thùng định kỳ cho biết đàn có đang tích mật hay không mà không phải mở thùng, giúp quyết định thời điểm thu và phát hiện sớm đàn yếu.

Đánh mã thùng ong dú thế nào cho dễ quản lý?

Dùng mã ngắn gồm điểm đặt và số thứ tự, viết bằng sơn hoặc khắc lên thân thùng. Đàn con nhận mã mới và sổ ghi rõ đàn mẹ của nó.

Bao lâu thì nên đọc lại sổ trại ong một lần?

Mỗi quý một lần là hợp lý, cộng thêm một lần cuối năm để tính lãi lỗ. Mỗi lần đọc nên ghi lại vài quyết định và lý do để mùa sau kiểm tra lại.

Nên ghi sổ trại ong bằng giấy hay điện thoại?

Cách nào cũng được miễn ghi đều. Nhiều người ghi nhanh bằng giấy tại trại vì tay dính mật, rồi nhập lại vào bảng tính buổi tối để tổng hợp.

Vì sao ghi sổ rồi mà vẫn không ra quyết định được?

Thường do sổ thiếu ngày và mã thùng, mỗi người ghi một kiểu, hoặc chỉ ghi khi có chuyện. Dùng một mẫu cố định, ghi cả lúc bình thường và đọc lại định kỳ.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0909.9999.08

Tải ứng dụng Giảng Dạy

Học tiếp khoá học mỗi ngày, xem bài giảng mọi lúc — miễn phí trên iPhone, iPad và Android.

Download on the App Store Tải trên Google Play