Grenada AcademyĐào tạo thực chiến: mầm non, ong dú, AI
0909.9999.08
Mật ong dú và kinh tế trại ong

Mật ong dú vì sao chua và loãng hơn mật ong thông thường

Mật ong dú chua và loãng không phải vì pha nước hay hỏng, mà vì cách ong dú làm mật, nơi chúng cất mật và quá trình lên men nhẹ diễn ra ngay trong tổ.

Mật ong dú vì sao chua và loãng hơn mật ong thông thường

Mật ong dú chua và loãng vì ong dú không cô đặc mật kỹ như ong mật thông thường, lại cất mật trong những bầu sáp trộn nhựa cây ngay trong tổ, nơi men và vi sinh có sẵn tiếp tục lên men nhẹ. Độ ẩm cao cộng với quá trình lên men đó tạo ra vị chua, mùi thơm riêng và độ sánh thấp.

Nói cách khác, chua và loãng là bản chất của loại mật này chứ không phải dấu hiệu pha nước hay hỏng. Người nuôi hiểu rõ chuyện đó sẽ thu, cất và bán mật đúng cách hơn; người mua hiểu rõ sẽ không bỏ đi một hũ mật tốt chỉ vì nó không giống mật ong quen thuộc trên kệ siêu thị.

Ong dú làm mật khác ong mật thông thường ở đâu

Để hiểu vì sao mật ong dú có vị như vậy, cần nhìn vào hai chỗ khác nhau giữa hai loài: cách làm khô mật và nơi cất mật.

Tổ nhỏ, ong nhỏ, ít sức quạt

Ong mật thông thường sống thành đàn lớn, hàng vạn con, và có cả một đội chuyên đứng ở cửa tổ quạt cánh cho nước trong mật bay hơi. Mật chỉ được vít nắp sáp khi đã đủ đặc. Ong dú thì nhỏ hơn nhiều, đàn ít quân hơn, tổ lại thường nằm trong hốc cây, thân tre hay thùng gỗ kín. Chúng vẫn làm bay hơi một phần nước, nhưng không cô đặc được tới mức của ong mật.

Mật cất trong bầu, không cất trong bánh tổ

Nếu đã từng mở một thùng ong dú, bạn sẽ thấy không có những tấm bánh tổ hình lục giác xếp thẳng hàng. Mật nằm trong các bầu tròn như hạt đậu hoặc to hơn, vách làm bằng hỗn hợp sáp ong và nhựa cây, người nuôi hay gọi là sáp đen hay keo. Phấn hoa cũng cất trong bầu riêng, còn khu nuôi ấu trùng nằm tách ra ở giữa tổ.

Chính vách bầu này góp phần làm nên mùi vị của mật. Nhựa cây mang theo mùi hương và các chất của cây mà ong lấy về, nên mật ong dú thường có hậu vị hơi chát, hơi thơm mùi gỗ hoặc nhựa, khác hẳn vị ngọt tròn của mật ong thường.

Độ ẩm cao: vì sao mật ong dú loãng

Độ loãng của mật chủ yếu do lượng nước còn lại trong mật quyết định. Mật ong thông thường đạt chuẩn thường có độ ẩm dưới khoảng 20%. Mật ong dú thì cao hơn hẳn; trong nghề hay gặp mức từ khoảng 25% tới trên 30%, tuỳ giống ong, mùa, nguồn hoa và thời điểm thu. Đây là con số tham khảo để hình dung, không phải tiêu chuẩn cố định — mỗi trại nên tự đo mật của mình.

Nước nhiều thì mật chảy nhanh, đổ ra thìa không đọng thành sợi dài, lắc hũ thấy sóng sánh như siro loãng. Nhiều người lần đầu cầm hũ mật ong dú nghĩ ngay là bị pha nước. Thực ra muốn biết có pha hay không thì phải dựa vào nguồn gốc, cách thu và đo đạc, chứ nhìn độ loãng thì không kết luận được gì với loại mật này.

Độ ẩm cao còn kéo theo một hệ quả thực tế: mật dễ lên men tiếp sau khi rời tổ. Trong tổ, bầu mật kín và môi trường ổn định; ra khỏi tổ, gặp nhiệt độ phòng ở miền nhiệt đới, men trong mật hoạt động mạnh hơn. Đó là lý do mọi chuyện về bảo quản mật ong dú đều xoay quanh độ ẩm và nhiệt độ.

Vị chua đến từ đâu

Vị chua của mật ong dú có mấy nguồn chồng lên nhau. Thứ nhất là quá trình lên men nhẹ diễn ra ngay trong bầu: men và vi sinh có sẵn trong tổ chuyển một phần đường thành axit hữu cơ. Thứ hai là các chất từ vách bầu và nhựa cây hoà vào mật theo thời gian. Thứ ba là bản thân nguồn hoa — có mùa hoa cho mật chua gắt, có mùa cho mật chua dịu, ngọt hậu.

Ba nguồn này khiến không có hai mẻ mật ong dú nào giống hệt nhau. Cùng một thùng, mật thu đầu mùa khô và mật thu cuối mùa mưa có thể khác nhau rõ về độ chua và màu. Người nuôi lâu năm coi đó là đặc điểm của sản phẩm tự nhiên, không phải lỗi cần sửa.

Một điều nên nói rõ: vị chua tự nhiên ở mức vừa phải khác với vị chua của mật đã hỏng. Chua tự nhiên đi cùng mùi thơm dễ chịu, mật trong, không sủi bọt mạnh. Chua hỏng thường đi kèm mùi cồn nặng hoặc mùi giấm gắt, bọt nổi nhiều và nắp hũ phồng lên. Phần dưới có bảng để phân biệt.

Những thứ làm mật thay đổi giữa các mẻ

Khi khách hỏi vì sao hũ lần này khác hũ lần trước, người nuôi nên trả lời được bằng những yếu tố cụ thể. Bảng dưới gom các yếu tố hay gặp:

Yếu tốẢnh hưởng thường thấyNgười nuôi làm được gì
Mùa vụMùa mưa mật thường loãng và chua hơn; mùa khô đặc hơn một chútGhi ngày thu, tách mật theo mùa, không trộn
Nguồn hoaMỗi loại cây cho màu và mùi riêng, có loại chát, có loại thơmGhi lại cây đang nở quanh trại lúc thu
Giống ongCác giống ong dú khác nhau cho độ chua, độ ẩm khác nhauKhông trộn mật của các giống khác nhau vào một mẻ
Thời điểm thuThu bầu mới cất, mật loãng hơn bầu đã cất lâuƯu tiên bầu đã đầy, vách bầu đã khô
Cách thuLàm vỡ bầu phấn hay khu ấu trùng sẽ làm mật đục, dễ hỏngThu riêng tầng mật, lọc sạch
Bảo quảnĐể nhiệt độ phòng lâu thì chua dần lên, có thể sủi bọtCất lạnh ngay sau khi thu

Thấy được những yếu tố này, người nuôi sẽ thôi lo lắng mỗi lần mật đổi vị, và biết chỗ nào trong quy trình của mình cần chỉnh khi mật hỏng.

Chua bình thường hay chua hỏng: phân biệt thế nào

Mở một hũ mật ong dú ra, có thể kiểm nhanh bằng mắt, mũi và miệng theo bảng sau. Đây là cách kiểm cảm quan, không thay cho đo đạc khi bán số lượng lớn.

Dấu hiệuChua tự nhiênCó dấu hiệu hỏng
MùiThơm nhẹ, hơi chua, có mùi nhựa hoặc gỗMùi cồn nặng, mùi giấm gắt, mùi chua thiu
Bề mặtTrong hoặc vài bọt nhỏ khi vừa rótLớp bọt dày, váng, có đốm mốc
Nắp hũPhẳngPhồng lên, mở ra nghe xì mạnh
VịChua dịu rồi ngọt, hậu hơi chátChua gắt át hết vị ngọt, cay nồng như rượu
MàuỔn định trong thời gian bảo quản lạnhĐục dần, tách lớp rõ

Hũ nào rơi vào cột bên phải thì không đem bán, cũng không trộn vào mẻ tốt. Nên ghi lại hũ đó thuộc mẻ nào, thu ngày nào, cất ở đâu, để tìm ra khâu gây hỏng. Cách cất mật cho không hỏng có trong bài bảo quản mật ong dú để không bị lên men.

Những hiểu lầm hay gặp về mật ong dú

Người nuôi sẽ nghe đi nghe lại những câu dưới đây từ khách, từ người quen, thậm chí từ chính người trong nghề mới vào. Nên hiểu rõ để trả lời bình tĩnh.

Loãng là bị pha nước. Như đã nói, mật ong dú loãng sẵn. Thêm nước vào thì mật càng dễ hỏng nhanh, nên người nuôi tử tế không làm chuyện đó; nhưng nhìn độ loãng thì không phân biệt được.

Chua là hỏng. Chua ở mức vừa là bản chất. Chỉ khi đi kèm mùi cồn nặng, bọt nhiều, nắp phồng mới đáng lo.

Mật thật phải kết tinh hoặc phải đặc. Mật ong dú vì nhiều nước nên hiếm khi kết tinh như mật ong thường. Kết tinh hay không không phải là thước đo thật giả.

Thử bằng cách nhỏ vào nước, đốt bằng lửa hay thả kiến. Những cách dân gian này đã không đáng tin với mật ong thường, càng không áp dụng được cho mật ong dú vốn loãng và nhiều nước.

Chua càng nhiều càng quý. Vị chua phụ thuộc giống, hoa và bảo quản. Mật chua gắt có khi chỉ là mật để nóng quá lâu. Chất lượng nằm ở chỗ sạch, đúng nguồn gốc, cất đúng cách.

Người nuôi nên làm gì với đặc tính này

Biết mật loãng và dễ lên men, cả quy trình của trại nên chỉnh theo. Mấy việc nên làm ngay từ đầu:

  • Thu mật vào ngày khô ráo, thu riêng tầng mật, không làm vỡ khu ấu trùng và bầu phấn.
  • Lọc qua vải lọc sạch, cho vào hũ thuỷ tinh đã rửa và phơi khô hoàn toàn; một giọt nước còn sót cũng làm mật nhanh hỏng hơn.
  • Đưa vào ngăn mát tủ lạnh trong ngày; không để hũ mật ngoài hiên qua đêm.
  • Ghi nhãn tạm cho từng mẻ: thùng nào, ngày thu, giống ong, cây đang nở.
  • Không đun nóng để mật đặc lại, không thêm đường hay trộn mật ong thường cho đỡ chua.
  • Nếu bán số lượng, đầu tư một khúc xạ kế có thang đo đủ rộng để biết độ ẩm từng mẻ.

Cái không cần làm: không cần cố biến mật ong dú thành giống mật ong thường. Khách tìm mật ong dú vì nó khác. Việc của người nuôi là giữ cho cái khác đó sạch, ổn định và được giải thích rõ ràng.

Nói đúng mực khi giới thiệu mật ong dú

Quanh mật ong dú có rất nhiều lời truyền miệng về công dụng. Người nuôi nghiêm túc nên tránh hẳn chuyện quảng cáo mật chữa bệnh này, trị bệnh kia. Mật ong dú là một loại thực phẩm có hương vị riêng, sản lượng ít, công thu hái nhiều; như vậy đã đủ để có chỗ đứng.

Khi khách hỏi vì sao mật chua, câu trả lời gọn là: “Ong dú cất mật trong bầu sáp trộn nhựa cây, mật nhiều nước và tự lên men nhẹ trong tổ nên có vị chua. Mật này cần cất ngăn mát để giữ vị.” Cách trình bày chi tiết hơn cho từng kiểu khách có trong bài giải thích cho khách vì sao mật có vị chua.

Hiểu đúng bản chất của mật là nền cho mọi quyết định làm ăn phía sau: thu bao nhiêu, cất thế nào, định giá ra sao. Những chuyện đó được khoá Nuôi ong dú bứt phá của Grenada Academy, phần Tăng mật, nhân đàn, phát triển trại, đi tiếp từng bước.

Câu hỏi thường gặp

Mật ong dú loãng có phải bị pha nước không?

Không nhất thiết. Mật ong dú vốn có độ ẩm cao hơn mật ong thường nên loãng sẵn. Muốn biết có pha hay không cần dựa vào nguồn gốc, cách thu và đo độ ẩm, nhìn độ loãng thì không kết luận được.

Vì sao mật ong dú có vị chua?

Vì mật lên men nhẹ trong bầu ngay trong tổ, cộng thêm các chất từ vách bầu bằng sáp trộn nhựa cây và từ nguồn hoa. Mức chua thay đổi theo giống ong, mùa và cách bảo quản.

Làm sao biết mật ong dú đã bị hỏng?

Mật hỏng thường có mùi cồn nặng hoặc mùi giấm gắt, nổi bọt dày, có váng hoặc mốc, nắp hũ phồng lên. Mật chua tự nhiên thì thơm nhẹ, trong và vị chua đi cùng vị ngọt.

Mật ong dú có kết tinh như mật ong thường không?

Hiếm khi. Vì nhiều nước nên mật ong dú thường giữ dạng lỏng. Kết tinh hay không không phải là cách phân biệt mật thật hay giả.

Độ ẩm của mật ong dú thường là bao nhiêu?

Trong nghề hay gặp khoảng từ 25% tới trên 30%, cao hơn mật ong thường. Đây là con số tham khảo, thay đổi theo giống, mùa và thời điểm thu, nên mỗi trại nên tự đo mật của mình.

Có nên đun mật ong dú cho đặc lại không?

Không nên. Đun nóng làm mất mùi vị đặc trưng và thay đổi tính chất của mật. Nếu cần giảm độ ẩm thì dùng cách hạ ẩm ở nhiệt độ thấp có kiểm soát, còn thường ngày chỉ cần bảo quản lạnh.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0909.9999.08

Tải ứng dụng Giảng Dạy

Học tiếp khoá học mỗi ngày, xem bài giảng mọi lúc — miễn phí trên iPhone, iPad và Android.

Download on the App Store Tải trên Google Play