Grenada AcademyĐào tạo thực chiến: mầm non, ong dú, AI
0909.9999.08
Kỹ thuật nuôi ong dú

Chăm đàn ong dú theo mùa mưa và mùa khô cho đàn khoẻ

Mùa khô lo nóng và lo thu mật cho đúng mức, mùa mưa lo ẩm, lo ruồi và để dành mật cho đàn. Lịch chăm ong dú theo hai mùa ở miền Nam, kèm bảng việc từng giai đoạn.

Chăm đàn ong dú theo mùa mưa và mùa khô cho đàn khoẻ

Ở miền Nam, mùa khô là mùa hoa và mùa đàn ong dú lớn nhanh, việc chính là chống nóng, giữ nguồn nước và thu mật vừa phải. Mùa mưa ong ít ra ngoài, việc chính là che mưa, chống ẩm mốc, chống ruồi, hạn chế mở thùng và để lại đủ mật cho đàn sống qua những tuần ít hoa.

Phần lớn đàn chết không phải vì một sự cố lớn, mà vì một mùa chăm không đúng nhịp: thu mật cạn cuối mùa khô rồi bước vào mùa mưa với đàn đói, hoặc để thùng phơi nắng chiều suốt tháng nóng nhất. Bài này chia việc theo từng giai đoạn trong năm để người nuôi biết lúc nào nên lo gì.

Nhịp một năm của đàn ong dú ở miền Nam

Mốc tháng dưới đây là tham khảo cho vùng đồng bằng và Đông Nam Bộ; Tây Nguyên và miền Trung có nhịp mưa khác, cần chỉnh theo thực tế nơi đặt trại:

Giai đoạnKhoảng thời gian tham khảoTình trạng đànViệc chính của người nuôi
Cuối mưa sang khôKhoảng tháng 11 đến tháng 12Đàn bắt đầu hồi lại khi trời ráo, hoa bắt đầu nhiềuDọn ẩm, kiểm tra đàn sau mùa mưa, chuẩn bị thùng tách
Giữa mùa khôKhoảng tháng 1 đến tháng 3Nhiều hoa, bầu ấu trùng lớn, hũ mật đầy dầnTheo dõi để tách đàn, thu mật vừa phải
Cao điểm nóngKhoảng tháng 3 đến tháng 4Đàn mạnh nhưng dễ bị nóng, sáp có thể mềmChe nắng, kiểm mái, giữ nguồn nước
Đầu mùa mưaKhoảng tháng 5 đến tháng 6Hoa giảm, kiến tìm chỗ khô, mưa giôngSửa mái, bịt khe, kiểm tra chân giá
Giữa mùa mưaKhoảng tháng 7 đến tháng 10Ong ra ít, đàn tiêu mật dự trữ, ruồi nhiềuÍt mở thùng, chống ẩm, không thu mật

Nhịp này còn thay đổi theo loại cây quanh trại. Vườn có cây ra hoa trái mùa, hoặc có tưới để cây ra hoa sớm, thì đàn có thêm nguồn ăn ngoài lịch chung. Sổ ghi chép của chính trại qua hai ba năm là lịch đáng tin nhất.

Mùa khô: chống nóng và thu mật vừa phải

Chống nóng

Ong dú chịu nóng kém. Khi thùng quá nóng, sáp và keo mềm ra, hũ mật có thể biến dạng và rỉ mật, ấu trùng chết. Dấu hiệu dễ thấy là ong tụ đông ở cửa, quạt cánh liên tục, có khi mật rỉ ra miệng ống.

Cách chống nóng đơn giản nhất là bóng mát: mái che rộng có khoảng hở thoát nhiệt, thêm một lớp lá dừa hay lưới che phía trên mái vào tháng nóng nhất, che chắn phía chiều. Không tưới nước lên thùng hay xịt nước vào cửa tổ; nước làm ẩm keo và có thể chảy vào trong.

Nguồn nước

Mùa khô kéo dài, vũng nước tự nhiên cạn hết. Một khay nước nông có sỏi hoặc rơm để ong đậu uống, đặt trong bóng râm gần trại, thay nước vài ngày một lần, giúp ong không phải bay ra vũng nước bẩn hay vũng có thuốc.

Thu mật và tách đàn

Đây là mùa đàn đầy nhất, cũng là mùa dễ thu quá tay nhất. Nguyên tắc nhiều người nuôi giữ là chỉ thu ở đàn mạnh, chỉ lấy hũ ở tầng trên, để lại đủ mật quanh bầu ấu trùng. Đàn được tách vào giữa mùa khô có thời gian lớn lên trước khi mưa tới.

Giai đoạn chuyển mùa: những việc hay bị quên

Đầu mùa mưa là giai đoạn nhiều đàn gặp chuyện nhất, vì mọi thứ thay đổi cùng lúc. Trước cơn mưa lớn đầu tiên nên làm xong:

  • Kiểm tra từng mái che: tôn có thủng, lá có mục, mái có đủ rộng che mưa tạt chéo không.
  • Kiểm tra thùng: khe nứt sau mấy tháng nắng, mối nối giữa các tầng, chỗ băng keo đã bong.
  • Kiểm tra chân giá: chén nước, vòng mỡ, cành cây và cỏ có chạm vào giá hay thùng không. Mưa đầu mùa là lúc kiến di chuyển tìm chỗ khô, rất hay lên giá ong.
  • Dọn quanh trại: phát cỏ, khơi rãnh thoát nước, nhặt lá mục quanh chân giá.
  • Ghi lại tình trạng từng đàn trước mùa mưa để có mốc so sánh.

Mùa mưa: chống ẩm, chống ruồi và để yên cho đàn

Trong những ngày mưa dầm, ong dú ra ngoài rất ít và sống nhờ mật, phấn đã cất. Một đàn vào mùa mưa với hũ đầy sẽ đi qua dễ dàng; một đàn đã bị thu cạn sẽ phải co bầu ấu trùng lại, yếu dần.

Ẩm là kẻ thù chính của mùa này. Thùng thấm nước, mật loãng hơn, hũ phấn dễ mốc trắng. Giữ thùng nghiêng nhẹ ra trước, mái che đủ rộng, giá đủ cao để nước bắn không chạm thùng. Nếu thấy mặt ngoài thùng thường xuyên ướt, cần thêm mái hoặc dời vào chỗ khuất hơn.

Mùa mưa cũng là mùa ruồi nhỏ hoạt động mạnh. Mỗi lần mở thùng làm vỡ hũ là một lần mời chúng vào. Vì vậy, nếu không có lý do rõ ràng, giữa mùa mưa nên giãn các lần mở thùng ra, chủ yếu đọc đàn qua cửa tổ. Dấu hiệu cần mở xem gấp được liệt kê trong bài nhận biết đàn ong dú yếu khi mở thùng.

Có nên cho ong dú ăn thêm trong mùa mưa

Đây là câu hỏi người mới hỏi nhiều. Câu trả lời thận trọng là: chỉ khi thật cần, và nên hỏi người có kinh nghiệm với chính giống mình nuôi trước khi làm.

Nước đường pha loãng dễ lên men trong khí hậu nóng ẩm, mùi ngọt kéo kiến và ruồi tới, và đặt sai chỗ có thể làm ong chết đuối. Cho ăn thêm vào giai đoạn sắp thu mật thì nước đường lẫn vào mật, làm hỏng chất lượng mật bán ra.

Cách phòng tốt hơn cho ăn là không để đàn cạn: thu mật vừa phải ở mùa khô và để lại phần dư cho đàn. Đàn yếu sau mùa mưa thường là đàn bị thu quá tay từ trước đó vài tháng.

Chuẩn bị cho mưa bão và mưa lớn kéo dài

Miền Nam ít bão hơn miền Trung nhưng vẫn có giông lốc và những đợt mưa lớn nhiều ngày. Khi có tin thời tiết xấu:

  1. Buộc thùng vào giá và buộc giá vào cọc hay gốc cây, nhất là giá đơn chân cao.
  2. Chằng mái che bằng dây hoặc đè vật nặng, kiểm tra mái không quét vào thùng khi gió giật.
  3. Vùng trũng thì nâng giá hoặc dời thùng lên chỗ cao trước khi nước lên.
  4. Sau mưa lớn, đi một vòng kiểm tra thùng nghiêng đổ, nước đọng trên nắp, chén nước chân giá bị tràn mất dầu.

Thùng bị đổ thì dựng lại đúng chiều ngay, lau mật chảy ở ngoài, dán khe hở; không mở hết các tầng ra xem trong lúc trời còn ướt.

Ghi chép theo mùa để năm sau chăm tốt hơn

Lịch chung chỉ là điểm xuất phát. Sau hai ba năm, lịch đúng nhất là lịch của chính trại mình, rút ra từ những dòng ghi chép như sau:

  • Ngày cây quanh trại bắt đầu ra hoa và ngày hết hoa, ghi theo từng loại cây chính.
  • Ngày có trận mưa lớn đầu mùa và ngày trời ráo hẳn cuối mùa.
  • Mỗi tháng một dòng cho từng thùng: cửa tổ đông hay thưa, bầu ấu trùng lớn lên hay co lại.
  • Ngày thu mật, thu ở thùng nào, lấy bao nhiêu tầng, và tình trạng thùng đó một tháng sau.
  • Những lần có sự cố: kiến lên, ruồi, ong chết, thùng đổ, kèm thời tiết hôm đó.

Đọc lại sổ vào đầu mỗi mùa sẽ thấy những điều lịch chung không nói được: vườn mình hết hoa sớm hơn vườn bên hai tuần, thùng đặt góc phía tây năm nào cũng yếu đi vào tháng nóng, hay đàn thu mật vào tháng ba luôn hồi chậm hơn đàn thu vào tháng một.

Những lỗi hay gặp theo mùa

  • Thu mật cạn vào cuối mùa khô vì thấy hũ đầy, rồi đàn đói giữa mùa mưa.
  • Để thùng dưới nắng chiều trong tháng nóng nhất, chỉ phát hiện khi mật đã rỉ ra cửa.
  • Mở thùng thường xuyên trong mùa mưa, làm vỡ hũ và mời ruồi vào.
  • Tách đàn vào đầu mùa mưa, đàn con chưa đủ sức qua những tuần ít hoa.
  • Không kiểm tra chén nước chân giá sau mưa, kiến theo đó lên tổ.

Chăm theo mùa không đòi hỏi nhiều công, chỉ đòi hỏi làm đúng việc vào đúng lúc. Phòng kiến, ruồi theo mùa có trong bài kiến, ruồi và các loài hại đàn ong dú. Khoá Dựng trại chuẩn, giữ đàn khoẻ của Grenada Academy có bộ lịch chăm theo mùa để người nuôi in ra dán ngay ở trại.

Câu hỏi thường gặp

Mùa mưa có nên thu mật ong dú không?

Không nên. Mùa mưa ong ra ngoài ít và sống nhờ mật, phấn đã cất. Thu mật lúc này làm đàn đói, co bầu ấu trùng và dễ bị ruồi tấn công. Nên thu vừa phải trong mùa khô và để lại phần dư cho đàn.

Làm sao chống nóng cho thùng ong dú mùa khô?

Đặt thùng nơi có bóng mát buổi trưa và chiều, mái che rộng có khoảng hở để thoát nhiệt, thêm lớp lá hoặc lưới che vào tháng nóng nhất. Không tưới hay xịt nước lên thùng và cửa tổ.

Có nên cho ong dú ăn nước đường không?

Chỉ nên khi đàn thật sự cạn thức ăn và đã hỏi người có kinh nghiệm với giống mình nuôi. Nước đường dễ lên men, kéo kiến và ruồi tới, và không được cho ăn gần lúc thu mật vì đường lẫn vào mật.

Đầu mùa mưa cần kiểm tra gì ở trại ong dú?

Cần kiểm tra mái che, khe nứt và mối nối của thùng, chén nước hoặc vòng mỡ ở chân giá, cành cây và cỏ chạm giá, rãnh thoát nước quanh trại. Mưa đầu mùa là lúc kiến hay lên giá ong nhất.

Mùa mưa bao lâu nên mở thùng ong dú một lần?

Thưa hơn mùa khô, chỉ mở khi có lý do rõ như cửa tổ thưa bất thường, kiến hay ruồi quanh thùng, mật chảy ra ngoài. Phần lớn thời gian nên đọc đàn qua cửa tổ để tránh làm vỡ hũ.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0909.9999.08

Tải ứng dụng Giảng Dạy

Học tiếp khoá học mỗi ngày, xem bài giảng mọi lúc — miễn phí trên iPhone, iPad và Android.

Download on the App Store Tải trên Google Play