Grenada AcademyĐào tạo thực chiến: mầm non, ong dú, AI
0909.9999.08
Kỹ thuật nuôi ong dú

Kiến, ruồi và các loài hại đàn ong dú: phòng và xử lý thế nào

Kiến và ruồi nhỏ đẻ trứng vào hũ phấn là hai mối hại người nuôi ong dú gặp nhiều nhất. Cách nhận ra, cách phòng từ chân giá tới thao tác mở thùng, và những cách không nên dùng.

Kiến, ruồi và các loài hại đàn ong dú: phòng và xử lý thế nào

Với người nuôi ong dú, kiến và loài ruồi nhỏ đẻ trứng vào hũ phấn là hai mối hại gặp nhiều nhất; sau đó là thằn lằn, nhện, côn trùng săn mồi ở cửa tổ và đàn ong khác tới cướp mật. Cách phòng chính là giá chân chống kiến, thùng kín khít, đàn đủ mạnh và giữ thùng sạch, không để mật đổ.

Một đàn ong dú khoẻ tự giữ tổ khá tốt: ong gác chặn kẻ lạ, keo trét kín mọi khe. Địch hại thường chỉ thắng khi đàn đã yếu hoặc khi chính người nuôi mở đường cho chúng. Vì vậy bài này bắt đầu từ chuyện giữ đàn mạnh, rồi mới tới từng loài hại.

Vì sao đàn yếu là cửa mở cho địch hại

Ong dú bảo vệ tổ bằng số đông: nhiều ong gác ở cửa, nhiều ong thợ trét keo và dọn dẹp bên trong. Khi đàn mất bớt ong vì thuốc, vì đói, vì nóng, số ong làm những việc đó giảm theo. Khe hở không được trét, hũ vỡ không được dọn, ruồi lọt vào đẻ trứng. Giòi ăn hũ phấn, đàn càng thiếu thức ăn, càng yếu thêm.

Đây là vòng xoáy mà nhiều người nuôi gặp: thấy ruồi, tưởng ruồi là nguyên nhân, nhưng thật ra ruồi là hệ quả của một chuyện xảy ra trước đó. Diệt ruồi mà không xử lý nguyên nhân gốc thì vài tuần sau ruồi quay lại.

Vì vậy khi thấy địch hại, thứ tự ưu tiên nên là: chặn đường vào ngay trong ngày, dọn sạch phần tổ đã hỏng, rồi mới hỏi vì sao đàn để chúng lọt vào. Câu hỏi cuối thường dẫn về những chuyện như thùng quá rộng so với đàn, thu mật quá tay, nắng chiều chiếu thẳng hay một đợt phun thuốc gần trại. Cách đọc sức đàn có trong bài nhận biết đàn ong dú yếu khi mở thùng.

Kiến: kẻ hại số một ở nhiều trại

Kiến lên thùng bằng đường nào

Kiến gần như luôn đi theo một đường: chân giá, cành cây chạm mái, dây phơi, bức tường kề giá, cỏ mọc cao chạm chân. Kiến bị mùi mật kéo tới, nhất là sau khi mở thùng có mật đổ, hoặc sau mưa lớn khi chúng tìm chỗ khô. Đàn khoẻ chặn được vài con kiến lẻ; một đường kiến đông thì đàn nhỏ có thể mất trong một đêm.

Phòng kiến

Mỗi chân giá đặt trong một chén hay ống có nước pha vài giọt dầu ăn để mặt nước không giữ được kiến, hoặc quấn một vòng mỡ bò dày. Kiểm tra chén nước sau mưa và sau những ngày nắng gắt. Cắt cành, phát cỏ để không có thứ gì chạm vào giá hoặc thùng. Không đặt thùng sát tường hay sát hàng rào.

Khi kiến đã vào

Tìm và chặn đường kiến trước, sửa chân giá, rồi mới dọn kiến trong thùng. Lau sạch mật đổ, bỏ hũ đã bị kiến phá ra xa thùng. Nếu đàn còn mạnh, ong sẽ tự đẩy số kiến còn lại ra ngoài.

Ruồi nhỏ đẻ trứng vào hũ phấn

Nhận ra loài ruồi này

Đó là những con ruồi rất nhỏ, cỡ ruồi giấm hoặc nhỏ hơn, giới chuyên môn xếp vào họ ruồi Phoridae. Chúng không bay lượn nhiều mà chạy nhanh, giật cục trên mặt thùng và quanh khe hở. Chúng bị mùi phấn lên men và mật đổ kéo tới.

Thiệt hại

Ruồi đẻ trứng vào hũ phấn bị vỡ hoặc hở. Giòi nở ra ăn phấn, làm hũ nhũn, chua thối, lan sang hũ bên cạnh. Đàn yếu có thể bị giòi lấn khắp tổ trong vài tuần.

Phòng

Phòng ruồi chủ yếu là không mời chúng vào: không làm vỡ hũ khi mở thùng, lau sạch mật và phấn đổ, đậy thùng khít, dán băng keo dọc đường nối ngay sau khi mở. Mở thùng ít, nhanh, vào lúc trời khô. Một số người nuôi đặt bẫy giấm nhỏ cạnh thùng để bắt bớt ruồi trưởng thành; nếu dùng, đặt sao cho ong không rơi vào được.

Xử lý

Mở thùng vào giờ nắng, lấy hết các hũ có giòi bỏ vào túi kín, mang ra xa trại. Lau sạch phần nhũn, không để lại mật đổ. Nếu thùng quá rộng so với đàn còn lại, bỏ bớt tầng trống. Đậy kín, dán khe, rồi theo dõi qua cửa tổ.

Những loài hại khác quanh trại

  • Thằn lằn, tắc kè: rình ở cửa tổ và trên giá, bắt ong ra vào. Mất vài con mỗi ngày với đàn khoẻ không đáng kể, nhưng kéo dài với đàn nhỏ thì đáng lo. Không đặt thùng dưới đèn ban đêm, dọn chỗ ẩn nấp quanh giá.
  • Nhện: giăng tơ ngay trước cửa tổ. Gỡ tơ khi đi kiểm tra cửa hằng ngày.
  • Côn trùng săn mồi: một số loài ong vò vẽ, chuồn chuồn đôi khi rình bắt ong ở cửa. Thường chỉ đáng lo khi chúng làm tổ ngay sát trại.
  • Ruồi lính và các loài ruồi lớn: đẻ trứng ở đàn đã suy hoặc thùng đã chết bỏ lại. Thùng có đàn chết nên dọn ngay, không để làm ổ.
  • Gà, vịt thả rông: mổ ong rơi dưới chân giá, cọ vào chân giá làm đổ chén nước chống kiến. Trại nên có hàng rào thấp ngăn gia cầm.
  • Mối: không hại ong trực tiếp nhưng ăn giá và thùng gỗ đặt gần đất, làm giá sập trong mùa mưa.

Đàn ong dú khác tới cướp mật

Ít người mới biết rằng giữa các đàn ong dú cũng có chuyện cướp mật. Một đàn mạnh, hoặc một loài khác lớn hơn, có thể tấn công đàn yếu để lấy mật và có khi chiếm luôn tổ. Dấu hiệu là cửa tổ bỗng đông ong bất thường, ong vật nhau, rơi xuống đất thành từng cặp cắn nhau, sau vài ngày nhiều ong chết dưới chân giá.

Phòng chuyện này là giữ đàn đủ mạnh, cửa tổ nhỏ để dễ canh, không để mật đổ bên ngoài thùng thu hút ong lạ. Khi đang bị tấn công, có thể thu nhỏ cửa hơn nữa và che bớt mặt trước thùng. Nếu đàn bị tấn công quá yếu, dời hẳn thùng sang chỗ khác cách xa.

Bảng tóm tắt: loài hại, dấu hiệu, phòng và xử lý

Có thể in bảng này dán ở trại để cả nhà cùng nhận ra khi đi ngang:

Loài hạiDấu hiệuPhòngXử lý
KiếnĐường kiến lên chân giá, kiến trong khe nắpChén nước có dầu, vòng mỡ, cắt cành chạm giáChặn đường, lau mật, bỏ hũ bị phá
Ruồi nhỏRuồi chạy giật cục quanh khe, giòi trong hũ phấnKhông làm vỡ hũ, dán kín, mở thùng ítBỏ hũ có giòi ra xa, lau sạch, thu nhỏ thùng
Thằn lằn, tắc kèRình ở cửa, phân trên giáKhông đặt dưới đèn, dọn chỗ ẩnĐuổi đi, đổi chỗ giá nếu lặp lại
NhệnTơ giăng trước cửaKiểm tra cửa hằng ngàyGỡ tơ
Đàn ong khác cướp mậtOng vật nhau, chết thành cặp ở chân giáGiữ đàn mạnh, cửa nhỏ, không để mật đổThu nhỏ cửa, che mặt trước, dời thùng

Quy tắc sạch mỗi lần mở thùng

Phần lớn cửa cho ruồi và kiến do chính người nuôi mở. Mỗi lần mở, giữ các bước:

  1. Chọn giờ nắng, trời khô, không mở lúc chiều mưa hay sáng sương.
  2. Cạy nhẹ từng tầng, không giật mạnh làm vỡ hũ.
  3. Hũ vỡ trong lúc mở thì lấy ra ngay, cho vào hộp kín, không để lại trong thùng.
  4. Lau sạch mật đổ ở mép tầng và mặt ngoài thùng bằng khăn ẩm sạch.
  5. Ghép lại đúng chiều, dán băng keo kín dọc đường nối.
  6. Mang hộp đựng hũ vỡ ra xa trại, không bỏ cạnh giá.

Thùng kín, khít là phần nền của mọi cách phòng ở trên; cách làm thùng đúng có trong bài thùng nuôi ong dú: kích thước, vật liệu, cách đặt.

Những cách không nên dùng

  • Xịt thuốc diệt côn trùng quanh thùng hay vào khe để diệt kiến, ruồi. Thuốc giết luôn ong.
  • Rải bột diệt kiến lên nắp, lên giá. Ong đi qua mang bột vào tổ.
  • Bôi dầu hoả, dầu nhớt lên thùng; mùi nặng làm ong khó chịu, có thể bỏ ăn.
  • Đốt lửa, hun khói gần cửa tổ để đuổi kiến.

Phòng địch hại ở ong dú chủ yếu là kiên nhẫn với những việc nhỏ, lặp lại đều. Khoá Dựng trại chuẩn, giữ đàn khoẻ của Grenada Academy có một buổi riêng cho việc dựng giá chống kiến và quy trình mở thùng sạch.

Câu hỏi thường gặp

Làm sao chống kiến cho thùng ong dú?

Đặt mỗi chân giá trong chén nước có vài giọt dầu ăn hoặc quấn vòng mỡ bò dày, cắt cành và phát cỏ để không có gì chạm giá, không đặt giá sát tường. Kiểm tra chén nước sau mỗi trận mưa và những ngày nắng gắt.

Ruồi nhỏ trong thùng ong dú có nguy hiểm không?

Có. Loài ruồi nhỏ chạy giật cục quanh thùng đẻ trứng vào hũ phấn, giòi nở ra làm hũ nhũn, chua thối và lan nhanh ở đàn yếu. Cần bỏ hũ có giòi ra xa, lau sạch và dán kín thùng.

Có dùng thuốc diệt côn trùng quanh thùng ong dú được không?

Không nên. Thuốc xịt và bột diệt kiến giết luôn ong hoặc bị ong mang vào tổ. Nên phòng bằng chân giá chống kiến, thùng kín khít và giữ thùng sạch, không để mật đổ.

Vì sao thùng ong dú hay bị ruồi sau khi thu mật?

Vì thu mật làm vỡ hũ, mật và phấn đổ ra là mồi kéo ruồi tới. Sau khi thu cần lau sạch mật đổ, bỏ hũ vỡ ra xa, ghép tầng đúng chiều và dán kín đường nối ngay.

Làm sao biết đàn ong dú đang bị đàn khác cướp mật?

Cửa tổ bỗng đông ong bất thường, ong vật nhau, rơi xuống đất thành từng cặp cắn nhau và vài ngày sau có nhiều ong chết dưới chân giá. Nên thu nhỏ cửa, che bớt mặt trước hoặc dời thùng.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0909.9999.08

Tải ứng dụng Giảng Dạy

Học tiếp khoá học mỗi ngày, xem bài giảng mọi lúc — miễn phí trên iPhone, iPad và Android.

Download on the App Store Tải trên Google Play