Grenada AcademyĐào tạo thực chiến: mầm non, ong dú, AI
0909.9999.08
Kỹ thuật nuôi ong dú

Thùng nuôi ong dú: chọn kích thước, vật liệu và cách đặt thùng

Ong dú sống trọn đời trong một chiếc thùng, nên thùng quyết định đàn giữ nhiệt, chống ẩm và chống kiến tốt tới đâu. Cách chọn gỗ, chọn cỡ, chia tầng và đặt thùng cho đúng.

Thùng nuôi ong dú: chọn kích thước, vật liệu và cách đặt thùng

Thùng nuôi ong dú nên làm bằng gỗ không mùi, thành dày khoảng hai đến ba phân để chống nóng, dung tích vừa với cỡ đàn và thường chia hai, ba tầng để dễ thu mật, dễ tách đàn. Thùng đặt trên giá có chân chống kiến, cao ngang hông, có mái che mưa nắng, cửa quay về phía nắng sớm.

Ong mật có thể bỏ thùng bay đi nếu thùng không hợp. Ong dú thì không. Chúng sẽ ở lại và chịu đựng mọi khuyết điểm của chiếc thùng: nóng quá, ẩm quá, rộng quá, hở khe. Vì vậy với nghề ong dú, đóng thùng cho đúng là một nửa việc giữ đàn khoẻ.

Vì sao chiếc thùng quan trọng với ong dú hơn người ta nghĩ

Ong dú điều hoà nhiệt độ trong tổ kém hơn ong mật. Đàn không có đủ số ong để quạt mát hay sưởi ấm cả tổ, mà dựa phần lớn vào thành hốc cây dày và các lớp sáp bọc quanh bầu ấu trùng. Trong tự nhiên, một hốc cây sống có thành gỗ dày cả gang tay. Thùng nuôi mỏng như hộp các tông là đưa đàn ra khỏi lớp áo đó.

Thùng còn quyết định chuyện ẩm. Nước mưa ngấm qua khe, hơi nước đọng lại trên thành mỏng, mật loãng rỉ ra không khô được là đường vào của nấm mốc và ruồi. Và thùng hở khe là lối vào của kiến.

Cuối cùng, thùng quyết định công việc của người nuôi về sau. Thùng một khối thì mỗi lần thu mật phải cắt, phá; thùng nhiều tầng thì nhấc tầng trên ra là xong. Chọn đúng từ đầu đỡ được rất nhiều việc trong những năm sau.

Chọn vật liệu: gỗ gì và tránh gì

Bảng dưới tóm tắt các vật liệu người nuôi hay dùng và điểm cần cân nhắc:

Vật liệuƯu điểmNhược điểm và lưu ý
Gỗ mềm, nhẹ, không mùi, không tẩm thuốcCách nhiệt tốt, dễ đóng, ong dễ trét keoPhải sơn hoặc quét dầu bên ngoài để chống mưa, không quét bên trong
Gỗ có tinh dầu, mùi hắc mạnhBền, ít mối mọtMùi có thể làm ong khó chịu, nên tránh hoặc phơi lâu trước khi dùng
Ván ép, ván dămRẻ, phẳng, dễ cắtKeo dán có mùi, ngấm nước dễ phồng, tách lớp sau một mùa mưa
Nhựa, thùng xốpNhẹ, rẻĐọng hơi nước bên trong, nóng nhanh dưới nắng; không hợp nuôi lâu dài
Khúc gỗ, ống tre có sẵn tổGiữ nguyên điều kiện tự nhiên của đànKhó mở kiểm tra, khó thu mật; hợp để nuôi giữ đàn hơn là khai thác

Điều cần nhớ: không dùng gỗ đã tẩm thuốc chống mối, không sơn hay quét bất cứ thứ gì vào mặt trong thùng. Mặt trong để thô, ong bám keo dễ hơn. Thành thùng dày khoảng hai đến ba phân là mức nhiều trại hay dùng cho vùng nóng; số này là tham khảo, vùng nóng gắt có thể dày hơn.

Kích thước: rộng quá hay chật quá đều hại

Không có một kích thước đúng cho mọi loài. Loài nhỏ thân đen ở nhiều vùng phía Nam sống tốt trong thùng có tổng dung tích lòng chỉ vài lít, nhiều trại dùng khoảng từ ba tới tám lít. Loài thân lớn cần thùng to hơn hẳn. Những con số này là tham khảo; cách chắc nhất là xem các đàn khoẻ cùng giống ở trại quanh vùng đang ở trong thùng cỡ nào.

Thùng rộng quá thì đàn không lấp kín được, khoảng trống lớn làm tổ khó giữ ấm, đọng ẩm, và là chỗ ruồi chui vào đẻ trứng mà ong không kịp canh. Đàn nhỏ bỏ vào thùng lớn thường đứng yên rất lâu, không phát triển.

Thùng chật quá thì đàn mau đầy, bầu ấu trùng bị ép, hũ mật xây chồng lên nhau. Đàn ở thùng chật thường phải tách sớm, hoặc người nuôi phải thêm tầng liên tục.

Một mẹo đơn giản: đóng thùng theo cỡ đàn khoẻ trung bình của giống mình nuôi, rồi điều chỉnh bằng số tầng. Đàn nhỏ dùng một hai tầng, đàn đầy thì thêm tầng.

Thùng nhiều tầng: vì sao nhiều người chọn

Thùng nhiều tầng là các khung gỗ cùng cỡ xếp chồng lên nhau, trên cùng là nắp. Mỗi tầng có một vai trò:

Tầng đáy cho bầu ấu trùng

Ong dú thường xây bầu ấu trùng ở phần thấp, hũ mật ở phía trên và quanh rìa. Tầng đáy là nhà chính của đàn, ít khi bị đụng tới.

Tầng trên cho hũ mật

Khi đàn đầy, ong xây hũ mật lên tầng trên. Lúc thu, người nuôi tách tầng trên ra, lấy mật mà gần như không chạm bầu ấu trùng. Đàn ít bị xáo trộn hơn nhiều so với cắt hũ trong thùng một khối.

Tách đàn bằng cách tách tầng

Khi đàn đủ mạnh, ong thường xây bầu ấu trùng lan qua chỗ nối giữa hai tầng. Tách hai tầng ra, ghép mỗi nửa với một tầng trống, là có hai đàn, mỗi đàn có phần ấu trùng riêng. Đây là cách nhân đàn được ưa dùng vì ít phải cắt.

Mặt tiếp giáp giữa các tầng phải bào phẳng để đậy khít. Nên đánh số tầng và vẽ một vạch dọc trên thân thùng để lần sau ghép lại đúng chiều cũ.

Những chi tiết nhỏ quyết định thùng tốt hay dở

  • Lỗ cửa: chỉ cần nhỏ, nhiều người khoan cỡ bằng hoặc nhỏ hơn một phân. Ong sẽ tự trét thu hẹp. Lỗ to quá làm ong mất công canh và dễ để kiến lọt vào.
  • Vị trí lỗ cửa: đặt ở tầng đáy, gần bầu ấu trùng, để ong gác ở gần chỗ cần bảo vệ nhất.
  • Nắp kín: nắp đậy trùm mép hoặc đậy khít mặt trên, không để khe ánh sáng lọt vào.
  • Không khoan lỗ thông hơi lớn: ong dú tự điều chỉnh không khí qua cửa và lớp keo; lỗ thông hơi thêm thường thành đường vào của ruồi.
  • Bên ngoài chống mưa: sơn hoặc quét dầu mặt ngoài, để khô hẳn và bay mùi trước khi đưa ong vào.

Cách đặt thùng: giá, mái và hướng cửa

Thùng không đặt thẳng xuống đất. Giá cao khoảng ngang hông, tầm tám mươi phân tới một mét, vừa để tránh nước bắn và kiến, vừa để người nuôi nhìn cửa tổ mà không phải cúi. Mỗi chân giá đặt trong một chén nước có vài giọt dầu ăn, hoặc quấn một vòng mỡ bò; nhớ kiểm tra chén nước sau mỗi trận mưa và mỗi đợt nắng.

Mái che rộng hơn thùng mỗi bên vài phân, có khoảng hở giữa mái và nắp để hơi nóng thoát ra. Thùng đặt hơi nghiêng về phía trước một chút để nước mưa không chảy ngược vào cửa.

Cửa thùng quay về hướng có nắng sáng sớm, tránh nắng chiều chiếu thẳng. Nhiều thùng đặt gần nhau thì cách nhau khoảng một bước chân trở lên và quay cửa lệch hướng nhau, để ong không vào nhầm thùng bên cạnh. Chọn chỗ đặt cả trại cho đúng thì đọc thêm bài chọn chỗ đặt trại ong dú xa vườn phun thuốc.

Những lỗi hay gặp khi đóng và đặt thùng

  • Đóng thùng bằng gỗ vụn trộn nhiều loại, có miếng đã tẩm thuốc mối từ đồ cũ.
  • Sơn cả bên trong cho đẹp, đưa ong vào khi sơn chưa bay mùi.
  • Đóng thùng thật to vì nghĩ đàn sẽ có chỗ phát triển, rồi bỏ một đàn nhỏ vào.
  • Treo thùng trên cành cây không có chân chống kiến, hoặc đặt trên bức tường kiến đi lại hằng ngày.
  • Mái che bằng tôn sát nắp thùng, không có khoảng hở, giữa trưa thùng nóng như lò.

Tự kiểm một chiếc thùng trước khi cho đàn vào

Trước khi đưa đàn vào, cầm thùng lên và đi qua từng câu sau:

  1. Ngửi bên trong: không có mùi sơn, mùi keo, mùi thuốc.
  2. Đậy nắp, soi đèn từ trong ra: không thấy khe sáng ở mối nối.
  3. Ghép các tầng: khít, không cập kênh, có vạch đánh dấu chiều.
  4. Lỗ cửa nhỏ, nhẵn, nằm ở tầng đáy.
  5. Giá đã có chân chống kiến, chén nước đầy, mái che đã lắp.

Thùng qua được năm câu này thì đàn có một chỗ ở tử tế. Từ đây, việc còn lại là biết mở thùng đúng lúc và đúng cách, phần đó có trong bài mở thùng kiểm tra ong dú bao lâu một lần. Khoá Dựng trại chuẩn, giữ đàn khoẻ của Grenada Academy có phần thực hành đóng và đặt thùng theo đúng trình tự này.

Câu hỏi thường gặp

Thùng nuôi ong dú làm bằng gỗ gì tốt?

Gỗ mềm, nhẹ, không mùi hắc và không tẩm thuốc chống mối. Thành dày khoảng hai đến ba phân để cách nhiệt. Mặt trong để thô, không sơn; mặt ngoài sơn hoặc quét dầu chống mưa và để khô hẳn trước khi dùng.

Thùng ong dú nên có kích thước bao nhiêu?

Tùy loài. Với loài nhỏ phổ biến, nhiều trại dùng thùng có tổng dung tích lòng vài lít, khoảng ba tới tám lít, chia hai ba tầng. Loài thân lớn cần thùng to hơn. Nên tham khảo cỡ thùng các đàn khoẻ cùng giống quanh vùng.

Có nên dùng thùng xốp hay thùng nhựa nuôi ong dú không?

Không nên dùng lâu dài. Thùng xốp và nhựa nóng nhanh dưới nắng, đọng hơi nước bên trong nên dễ mốc. Chỉ dùng tạm khi cần chuyển đàn trong thời gian ngắn.

Đặt thùng ong dú cao bao nhiêu là vừa?

Khoảng ngang hông, tầm tám mươi phân tới một mét. Độ cao này tránh nước bắn và kiến dưới đất, giúp người nuôi nhìn cửa tổ dễ. Chân giá nên đặt trong chén nước hoặc quấn vòng mỡ chống kiến.

Thùng ong dú có cần lỗ thông hơi không?

Thường không cần. Ong dú tự điều chỉnh không khí qua cửa và lớp keo trong tổ. Lỗ thông hơi khoan thêm hay trở thành đường vào của ruồi và kiến.

Cửa thùng ong dú nên quay về hướng nào?

Nên quay về phía có nắng sáng sớm và tránh nắng chiều chiếu thẳng vào thùng. Nhiều thùng đặt gần nhau thì quay cửa lệch hướng để ong không vào nhầm thùng bên cạnh.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0909.9999.08

Tải ứng dụng Giảng Dạy

Học tiếp khoá học mỗi ngày, xem bài giảng mọi lúc — miễn phí trên iPhone, iPad và Android.

Download on the App Store Tải trên Google Play