Hãy nói với khách ngay từ đầu, trước khi họ nếm: mật ong dú có vị chua tự nhiên vì ong dú cất mật trong những bầu sáp trộn nhựa cây và mật tự lên men nhẹ trong tổ. Nói ngắn, nói thật, cho nếm một thìa nhỏ, rồi dặn cách cất ngăn mát. Vị chua được báo trước sẽ thành nét riêng, không thành lời phàn nàn.
Phần lớn rắc rối khi bán mật ong dú không nằm ở chất lượng mật mà ở chỗ khách không được báo trước. Bài này chia khách thành mấy kiểu hay gặp, đưa câu nói mẫu cho từng kiểu, cách tổ chức cho nếm, nội dung thẻ kèm hũ và cách xử lý khi khách phàn nàn.
Vì sao phải nói trước chứ không đợi khách hỏi
Người Việt quen với mật ong ngọt đậm, sánh. Một người chưa biết gì, mở hũ mật ong dú ở nhà, nếm thấy chua và loãng, phản xạ đầu tiên là nghĩ mật bị hỏng hoặc bị pha. Lúc đó người bán không có mặt để giải thích, và khách thường không gọi hỏi mà chỉ lặng lẽ không mua lần sau, hoặc kể với người quen rằng mật ở chỗ kia không ngon.
Nói trước thì cùng một vị chua đó được khách đón nhận như đặc điểm. Khách nghe trước rằng mật này chua, loãng, cần cất lạnh, rồi nếm thấy đúng như vậy, sẽ có cảm giác người bán biết rõ hàng của mình. Đó là chỗ bắt đầu của khách quen.
Phần giải thích kỹ thuật vì sao mật chua, loãng có trong bài mật ong dú vì sao chua và loãng hơn mật ong thường. Ở đây chỉ bàn chuyện nói sao cho khách hiểu trong vài câu.
Câu nói mẫu cho từng kiểu khách
Khách mật ong dú thường rơi vào vài kiểu. Mỗi kiểu có một nỗi băn khoăn khác nhau, nên câu mở đầu cũng khác nhau.
Khách lần đầu biết tới mật ong dú
“Dạ, mật này của ong dú, loại ong nhỏ không có ngòi. Nó cất mật trong những bầu sáp nhỏ trộn nhựa cây, mật nhiều nước và tự lên men nhẹ trong tổ, nên vị chua chua ngọt ngọt, loãng hơn mật ong thường. Anh chị nếm thử một chút cho biết vị nhé.”
Khách quen mật ong thường, nghi bị pha
“Anh chị thấy loãng là đúng rồi ạ, mật ong dú vốn nhiều nước hơn mật ong thường. Nếu pha nước thì mật này hỏng rất nhanh, nên bên em không bao giờ làm. Em ghi rõ thùng và ngày thu trên hũ, anh chị muốn ghé trại xem thì em đón.”
Khách mua làm quà
“Mật này hợp làm quà cho người thích thử vị lạ. Anh chị nhắn giúp người nhận là mật hơi chua tự nhiên, cất ngăn mát là giữ vị được lâu ạ.” Nhiều trại kèm thêm thẻ hướng dẫn nhỏ trong hộp quà để người nhận không bất ngờ.
Khách hỏi mật chữa được bệnh gì
“Dạ, bên em bán mật như một loại thực phẩm có vị riêng thôi ạ, không nói về chữa bệnh. Nếu anh chị đang điều trị hay có bệnh nền thì nên hỏi bác sĩ trước khi dùng thường xuyên.” Câu trả lời này có thể làm mất một vài khách đang tìm thuốc, nhưng giữ được những khách tin bạn lâu dài.
Cho khách nếm thử thế nào
Nếm thử là cách thuyết phục mạnh nhất, nhưng làm ẩu thì phản tác dụng. Thứ tự gọn:
- Nói trước về vị chua và độ loãng, rồi mới đưa thìa. Đừng để khách nếm trong im lặng.
- Dùng thìa gỗ nhỏ hoặc thìa dùng một lần, mỗi khách một thìa, không nhúng lại vào hũ.
- Rót mật nếm từ một hũ riêng đã để mát, không mở hũ bán.
- Nếu có hai mẻ khác mùa hoa, cho nếm cả hai để khách thấy vị thay đổi theo hoa. Khách thường thích việc được so.
- Hỏi lại một câu đơn giản: “Anh chị thấy chua vừa hay hơi gắt?” rồi gợi ý mẻ phù hợp.
- Dặn cách cất ngăn mát trước khi khách trả tiền, không đợi lúc đưa túi.
Ở chợ phiên hay hội chợ, giữ hũ nếm trong thùng đá nhỏ. Mật nếm để nắng cả buổi sẽ chua gắt hơn mức bình thường, khách nếm sau sẽ đánh giá sai cả mẻ.
Thẻ hướng dẫn kèm theo hũ
Một tấm thẻ nhỏ kèm hũ trả lời trước những câu khách sẽ tự hỏi khi về nhà. Nội dung nên gồm:
- Mật ong dú có vị chua tự nhiên và loãng hơn mật ong thường; đây là đặc tính của loại mật này.
- Cất ngăn mát ngay sau khi nhận, đậy kín nắp.
- Dùng thìa khô, sạch; không để nước rơi vào hũ.
- Vị có thể khác nhau giữa các mẻ vì mùa và nguồn hoa.
- Nếu thấy nắp phồng, bọt dày, mùi cồn nặng, xin báo lại cho trại.
- Thùng, ngày thu, nơi nuôi.
Thẻ không cần đẹp cầu kỳ. Chữ rõ, câu ngắn, không có lời quảng cáo công dụng. Cách cất mật chi tiết có trong bài bảo quản mật ong dú để không bị lên men.
Khi khách phàn nàn mật chua quá
Lời phàn nàn về vị chua có mấy nguyên nhân khác nhau. Hỏi rõ trước rồi mới xử lý:
| Khách nói | Thường do | Người bán nên làm |
|---|---|---|
| Chua hơn lần trước | Mẻ khác mùa, khác nguồn hoa | Giải thích sự khác nhau giữa các mẻ, gợi ý mẻ dịu hơn lần sau |
| Mua về vài hôm thì sủi bọt | Hũ để ngoài nhiệt độ phòng | Hỏi cách khách cất; hướng dẫn lại; cân nhắc đổi một lần nếu khách chưa được dặn |
| Nắp phồng ngay khi nhận | Hũ nằm nóng trên đường giao | Đổi hũ, xem lại cách giao của trại |
| Chua gắt, mùi cồn nặng | Mẻ đã lên men mạnh | Nhận lại, đổi hoặc hoàn tiền; kiểm tra cả mẻ còn trong tủ |
| Không quen vị, không thích | Khẩu vị cá nhân | Cảm ơn, không tranh luận; có thể gợi ý dùng pha đồ uống |
Câu mở đầu khi nghe phàn nàn nên là một câu hỏi, không phải một lời giải thích: “Dạ em cảm ơn anh chị đã báo. Anh chị nhận hũ hôm nào và đang cất ở đâu ạ?” Hỏi trước thì biết lỗi ở mật, ở đường giao hay ở cách cất.
Những điều không nên nói khi bán
Có mấy câu nghe thì bán được hàng nhưng làm hại lâu dài:
Mật càng chua càng tốt, càng nguyên chất. Không đúng. Vị chua phụ thuộc giống, hoa và bảo quản; mật chua gắt có khi chỉ là mật để nóng lâu.
Mật ong thường toàn là đồ giả. Chê sản phẩm khác không làm mật của mình đáng tin hơn, còn làm khách thấy người bán thiếu tử tế.
Mật này chữa được bệnh này bệnh kia. Quảng cáo công dụng chữa bệnh cho thực phẩm là sai và có thể gặp rắc rối pháp lý. Đó cũng là cách nhanh nhất để khách hiểu biết quay lưng.
Mật này để bao lâu cũng được. Mật ong dú cần cất lạnh. Nói sai câu này là tự tạo ra lời phàn nàn về sau.
Lần này chua vì ong ăn phải gì đó lạ. Đừng đoán. Nếu chưa biết vì sao mẻ này khác, nói thật là đang kiểm tra lại.
Biến vị chua thành điểm nhận diện
Khi đã giải thích tốt, vị chua trở thành thứ khách nhớ và kể lại. Một số trại đặt tên mẻ theo mùa hoa, ghi tháng thu trên hũ, cho khách quen nếm mẻ mới trước khi bán rộng. Những việc nhỏ đó biến một đặc điểm tưởng là nhược thành lý do để khách quay lại.
Nên tự kiểm sau mỗi tháng: có bao nhiêu khách phàn nàn về vị chua, họ đã được dặn trước chưa, phàn nàn rơi vào ô nào trong bảng ở trên. Nếu phần lớn là khách chưa được dặn, việc cần sửa là lời giới thiệu và thẻ kèm hũ, không phải mật.
Cách nói về sản phẩm, xây khách quen và bán mật ong dú bền lâu là một phần trong khoá Nuôi ong dú bứt phá của Grenada Academy, phần Tăng mật, nhân đàn, phát triển trại.
Câu hỏi thường gặp
Khách hỏi mật ong dú chua có phải hỏng không thì trả lời sao?
Nói ngắn rằng mật ong dú có vị chua tự nhiên vì được cất trong bầu sáp trộn nhựa cây và lên men nhẹ trong tổ. Mật hỏng thì có mùi cồn nặng, bọt dày, nắp phồng; mật này không có những dấu hiệu đó.
Có nên cho khách nếm thử mật ong dú không?
Nên, nhưng phải nói trước về vị chua rồi mới đưa thìa, dùng thìa riêng cho mỗi khách và rót từ hũ nếm đã để mát. Nếm trong im lặng dễ làm khách bất ngờ và đánh giá sai.
Nên ghi gì trên thẻ kèm hũ mật ong dú?
Ghi rằng mật có vị chua tự nhiên và loãng, cần cất ngăn mát, dùng thìa khô sạch, vị có thể khác giữa các mẻ, dấu hiệu cần báo lại cho trại, cùng thùng, ngày thu và nơi nuôi.
Khách phàn nàn mật ong dú sủi bọt thì xử lý thế nào?
Hỏi khách nhận hũ hôm nào và cất ở đâu. Nếu do để ngoài nhiệt độ phòng thì hướng dẫn lại cách cất; nếu nắp phồng ngay khi nhận hoặc mùi cồn nặng thì nhận lại và đổi hũ.
Có nên nói mật ong dú tốt cho sức khoẻ khi bán không?
Không nên quảng cáo công dụng chữa bệnh. Hãy giới thiệu mật như một thực phẩm có vị riêng, nguồn gốc rõ. Khách đang điều trị bệnh nên được khuyên hỏi bác sĩ.
Vì sao mỗi lần mua mật ong dú vị lại khác nhau?
Vì vị mật thay đổi theo mùa, nguồn hoa quanh trại và giống ong. Người bán nên nói trước điều này và ghi tháng thu trên hũ để khách hiểu.