Grenada AcademyĐào tạo thực chiến: mầm non, ong dú, AI
0909.9999.08
Khoa học phát triển của trẻ

Trẻ ba tuổi ăn vạ ở lớp: hiểu đúng theo khoa học phát triển

Cơn ăn vạ của trẻ ba tuổi phần lớn là cảm xúc vượt quá sức tự điều chỉnh, không phải trò thao túng. Hiểu điều đó giúp cô giáo đỡ trẻ đúng cách trong cơn, sau cơn, và giảm số cơn về lâu dài.

Trẻ ba tuổi ăn vạ ở lớp: hiểu đúng theo khoa học phát triển

Trẻ ba tuổi ăn vạ ở lớp phần lớn vì cảm xúc dâng lên vượt quá sức tự điều chỉnh, trong khi vốn từ còn ít để nói ra điều mình muốn. Đó là giai đoạn phát triển bình thường, không phải trẻ hư. Việc của cô là giữ an toàn, ở bên trẻ tới khi trẻ dịu xuống, giữ giới hạn mà không phạt, rồi dạy trẻ cách khác.

Hiểu đúng như vậy không có nghĩa là chiều theo mọi đòi hỏi. Nó có nghĩa là cô ngừng coi cơn ăn vạ là cuộc đấu ai thắng ai, và nhìn nó như một lúc trẻ cần người lớn cho mượn sự bình tĩnh. Bài này đi qua lý do, cách xử lý từng giai đoạn của cơn, câu nói mẫu và cách giảm số cơn trong lớp.

Vì sao trẻ ba tuổi hay ăn vạ

Ở tuổi lên ba, trẻ có ý muốn rất rõ: muốn tự làm, muốn chọn, muốn giữ món đồ mình đang cầm. Nhưng phần não giúp kìm lại phản ứng và tìm cách khác vẫn còn non, và vốn từ chưa đủ để nói “con đang thất vọng vì chưa chơi xong”. Khi ý muốn bị chặn, cảm xúc dâng lên nhanh hơn khả năng phanh lại, và cơ thể trẻ bùng ra bằng khóc, la, nằm lăn.

Trong cơn, trẻ gần như không nghe được lý lẽ. Giải thích, doạ, mặc cả lúc này đều rơi vào khoảng trống. Trẻ cần được giúp hạ nhiệt trước, rồi mới có thể nói chuyện.

Cũng cần phân biệt cơn ăn vạ vì cảm xúc tràn với lúc trẻ khóc để thử giới hạn. Trẻ khóc thử thường liếc nhìn xem người lớn phản ứng thế nào và nín ngay khi được đáp ứng; trẻ đang tràn cảm xúc thì không dừng được dù có được đáp ứng. Hai trường hợp này cách đỡ gần giống nhau: bình tĩnh, giữ giới hạn, ở bên trẻ. Chỉ khác ở chỗ với trẻ đang tràn cảm xúc, cô cần kiên nhẫn hơn và nói ít hơn nữa.

Cơn ăn vạ thường giảm dần khi trẻ lớn lên, có thêm từ để diễn đạt và tập được cách tự làm dịu. Người lớn không thể xoá giai đoạn này, nhưng có thể làm cơn ngắn hơn, thưa hơn, và giúp trẻ học được điều gì đó sau mỗi cơn.

Những thứ hay châm ngòi cơn ăn vạ ở lớp

Phần lớn cơn ăn vạ ở lớp có thể đoán trước nếu để ý. Bảng dưới đây là những ngòi nổ thường gặp và cách giảm:

Ngòi nổThường thấy lúcCách giảm
Đói, mệt, buồn ngủGần giờ ăn trưa, cuối chiềuGiữ giờ ăn ngủ đều; bớt yêu cầu khó vào những lúc này
Chuyển hoạt động đột ngộtĐang chơi phải cất đồBáo trước vài phút, dùng bài hát dọn dẹp quen thuộc
Bị lấy mất quyền chọnPhải mặc áo này, ngồi chỗ nàyCho chọn trong hai phương án đều chấp nhận được
Thất bại khi tự làmKhông tự cởi được giày, tháp khối đổĐứng gần, đỡ vừa đủ để trẻ làm tiếp
Quá nhiều kích thíchLớp ồn, đông người lạ, ngày hộiCó chỗ yên tĩnh để trẻ lui vào; giữ nhịp ngày quen

Ghi lại vài cơn ăn vạ trong tuần, lúc nào, trước đó chuyện gì xảy ra, sẽ thấy ngòi nổ lặp lại. Sửa được ngòi nổ thường hiệu quả hơn mọi cách dỗ.

Trong cơn: giữ an toàn và cho mượn sự bình tĩnh

Trong cơn, mục tiêu không phải là dạy bài học mà là giúp trẻ đi qua cơn an toàn và nhanh dịu lại.

Giữ an toàn trước tiên

Dời đồ vật cứng ra xa, đưa các bạn khác ra chỗ khác nếu cần. Nếu trẻ đánh, cắn, ném, cô ngăn tay trẻ một cách nhẹ nhưng chắc và nói ngắn: “Cô không để con đánh bạn.”

Bớt lời

Một hai câu ngắn, giọng trầm và chậm: “Con đang giận lắm. Cô ở đây.” rồi im lặng. Càng nói nhiều, trẻ càng nhận thêm kích thích. Không hỏi “sao con lại thế”, trẻ không trả lời được lúc này.

Ở gần, ngang tầm

Ngồi xuống gần trẻ, không đứng cao nhìn xuống. Có trẻ muốn được ôm, có trẻ đẩy ra; nếu bị đẩy, cô ngồi cách một chút và nói: “Cô ngồi đây, khi nào con muốn thì cô ôm.”

Giữ giới hạn mà không phạt

Nếu cơn nổ ra vì trẻ không được chơi tiếp, cô không đổi ý chỉ vì trẻ khóc to. Nhưng cô cũng không thêm hình phạt. Giới hạn vẫn giữ, sự ấm áp vẫn còn: “Con muốn chơi tiếp, cô biết. Giờ là giờ ăn rồi. Ăn xong con quay lại góc xe nhé.”

Sau cơn: nối lại và dạy cách khác

Khi trẻ đã dịu, thường trẻ mệt và hơi xấu hổ. Đây là lúc nối lại quan hệ: một cái ôm, một câu “Con bình tĩnh lại rồi. Lúc nãy con giận lắm nhỉ.” Trẻ cần biết cơn giận không làm mất tình cảm của cô.

Sau đó, một cuộc trò chuyện rất ngắn: gọi tên cảm xúc, nói điều đã xảy ra, gợi một cách khác cho lần sau. “Con giận vì bạn lấy xe. Lần sau con nói: trả tớ, tớ đang chơi. Nếu bạn không trả, con gọi cô.” Với trẻ ba tuổi, chỉ một ý là đủ. Bài giảng dài làm trẻ quên mất ý chính.

Nếu trẻ làm đổ đồ hay làm bạn đau, có thể để trẻ góp phần sửa lại: cùng cô nhặt đồ, đưa khăn cho bạn. Việc này không phải phạt, mà giúp trẻ thấy mình có thể sửa sai.

Góc bình tĩnh khác với ghế phạt thế nào

Nhiều lớp có một góc yên tĩnh, nhưng cách dùng quyết định nó giúp trẻ hay làm trẻ tổn thương.

Ghế phạt là nơi trẻ bị đưa tới, ngồi một mình, thường kèm câu “ngồi đấy mà nghĩ”. Trẻ ba tuổi chưa đủ sức tự làm dịu một mình, nên thường chỉ thấy bị bỏ rơi.

Góc bình tĩnh là chỗ trẻ có thể tự chọn tới, có gối mềm, vài món đồ vật để bóp, cầm, có tranh gợi ý cách thở chậm. Cô có thể cùng trẻ tới đó, ngồi bên cạnh. Mục đích là giúp trẻ dịu lại, không phải tách trẻ ra.

Dạy trẻ dùng góc khi đang bình thường. Giới thiệu góc vào lúc lớp vui vẻ, cho trẻ tập thở chậm, ôm gối. Khi cơn đến, trẻ đã biết chỗ đó là gì.

Cái sai hay gặp khi trẻ ăn vạ

Những phản ứng sau rất tự nhiên ở người lớn nhưng thường làm cơn dài thêm hoặc lặp lại nhiều hơn:

  • Quát to hơn trẻ. Tiếng quát thêm kích thích, cơn thường bùng mạnh hơn.
  • Nhượng bộ để trẻ nín. Trẻ học được rằng khóc to là cách lấy được thứ mình muốn.
  • Doạ gọi mẹ, doạ bỏ lại. Chạm vào nỗi sợ lớn nhất của trẻ và làm mất lòng tin vào cô.
  • Chê trước lớp. Câu “lớn rồi mà còn ăn vạ” làm trẻ xấu hổ mà không giúp trẻ dịu lại.
  • Kể với phụ huynh như mách tội. Phụ huynh về nhà phạt thêm, trẻ chịu hai lần cho một cơn mà không học được gì.

Trao đổi với phụ huynh và khi nào cần hỏi chuyên gia

Khi kể với phụ huynh, nói theo hướng chia sẻ: chuyện gì xảy ra, ngòi nổ có thể là gì, cô đã đỡ trẻ ra sao, ở nhà có thấy giống vậy không. Câu mẫu: “Hôm nay bé có một lúc rất giận khi phải cất đồ chơi. Em ngồi cùng bé một lúc thì bé dịu lại. Ở nhà mình có thấy bé hay giận vào lúc chuyển việc không chị?” Hai bên cùng nhìn ra ngòi nổ thì dễ thống nhất cách làm.

Ăn vạ ở tuổi ba thường là bình thường. Tuy vậy, nếu các cơn rất dày, kéo dài rất lâu, trẻ tự làm đau mình, hay cơn vẫn rất dữ dội khi trẻ đã lớn hơn nhiều so với tuổi thường gặp, cô nên gợi ý phụ huynh hỏi bác sĩ nhi hoặc chuyên gia tâm lý trẻ em. Giáo viên ghi lại số lần, thời lượng, hoàn cảnh để phụ huynh mang theo, không tự kết luận.

Cơn ăn vạ thưa dần khi trẻ có chỗ dựa vững ở lớp, điều được bàn trong bài gắn bó an toàn ở trẻ mầm non. Cách dạy trẻ nhận biết và điều chỉnh cảm xúc thành nếp hằng ngày là nội dung của trụ cột cảm xúc trong khoá Phương pháp giáo dục mầm non Global Nexus tại Grenada Academy.

Câu hỏi thường gặp

Vì sao trẻ ba tuổi hay ăn vạ?

Vì trẻ đã có ý muốn rõ ràng nhưng phần não giúp kìm lại phản ứng còn non và vốn từ chưa đủ để nói ra. Khi ý muốn bị chặn, cảm xúc dâng lên nhanh hơn khả năng tự điều chỉnh, và trẻ bùng ra bằng khóc, la.

Trẻ ăn vạ ở lớp thì cô giáo nên làm gì?

Giữ an toàn cho trẻ và các bạn, nói ít, giọng chậm, ngồi gần trẻ cho tới khi trẻ dịu lại. Giữ giới hạn đã đặt nhưng không thêm hình phạt. Sau cơn mới nói chuyện ngắn và gợi cách khác.

Có nên chiều theo để trẻ nín ăn vạ?

Không nên. Nhượng bộ khiến trẻ học rằng khóc to là cách lấy được thứ mình muốn. Cô vẫn giữ giới hạn nhưng ở bên trẻ, gọi tên cảm xúc và giúp trẻ dịu xuống.

Góc bình tĩnh khác ghế phạt ra sao?

Ghế phạt tách trẻ ra một mình để chịu phạt. Góc bình tĩnh là nơi trẻ có thể tự chọn tới, có gối mềm, đồ để cầm, cô có thể ngồi cùng. Mục đích là giúp trẻ dịu lại.

Làm sao giảm số lần trẻ ăn vạ ở lớp?

Để ý ngòi nổ như đói, mệt, chuyển hoạt động đột ngột, bị mất quyền chọn. Báo trước khi chuyển việc, cho trẻ chọn trong hai phương án, giữ giờ ăn ngủ đều đặn.

Khi nào trẻ ăn vạ cần đi khám?

Khi các cơn rất dày, kéo dài rất lâu, trẻ tự làm đau mình, hoặc vẫn dữ dội khi trẻ đã lớn hơn nhiều. Cô ghi lại số lần, thời lượng, hoàn cảnh và gợi ý phụ huynh hỏi bác sĩ nhi hoặc chuyên gia tâm lý trẻ em.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0909.9999.08

Tải ứng dụng Giảng Dạy

Học tiếp khoá học mỗi ngày, xem bài giảng mọi lúc — miễn phí trên iPhone, iPad và Android.

Download on the App Store Tải trên Google Play