Grenada AcademyĐào tạo thực chiến: mầm non, ong dú, AI
0909.9999.08
Khoa học phát triển của trẻ

Trẻ học nói qua trò chuyện: giáo viên mầm non nên nói thế nào

Trẻ học nói nhanh nhất khi được trò chuyện qua lại, không phải khi được dạy từ. Cô giáo nói chậm, tả việc đang làm, nối dài câu của trẻ và biết chờ là đủ để lớp học thành chỗ học nói tốt.

Trẻ học nói qua trò chuyện: giáo viên mầm non nên nói thế nào

Trẻ học nói nhanh nhất khi được trò chuyện qua lại với người lớn, không phải khi được dạy từ theo danh sách. Giáo viên mầm non nên nói chậm, ngồi ngang tầm mắt, tả việc trẻ đang làm, nối dài câu trẻ vừa nói, hỏi câu mở rồi chờ đủ lâu để trẻ đáp. Làm đều mỗi ngày, lớp học thành nơi trẻ học nói tự nhiên.

Điểm mấu chốt nằm ở hai chữ “qua lại”. Một cô nói rất hay suốt buổi mà trẻ chỉ ngồi nghe thì trẻ học được ít hơn nhiều so với một cô nói ít hơn nhưng chừa chỗ cho trẻ đáp. Bài này đi qua những cách nói cụ thể, cái sai hay gặp, và cách tự kiểm xem lớp mình có đang cho trẻ đủ lượt nói không.

Trẻ học nói bằng cách nào

Trẻ không học nói bằng cách thuộc từ rồi ráp lại. Trẻ nghe người lớn nói về đúng thứ mình đang nhìn, đang cầm, đang làm, rồi nối âm thanh với ý nghĩa. Từ “cốc” có nghĩa khi trẻ đang uống nước và có người nói “con cầm cốc cẩn thận nhé”, chứ không có nghĩa nhiều khi được chỉ vào hình cái cốc trên thẻ.

Trẻ cũng học nói bằng cách nói. Mỗi lần trẻ cố diễn đạt và được người lớn hiểu, đáp lại, trẻ có thêm động lực để nói tiếp. Mỗi lần trẻ nói mà không ai nghe, hoặc bị chen ngang, hoặc bị chê sai, động lực đó giảm đi.

Lượng lời nói trẻ được nghe hướng vào mình, và số lượt trẻ được đáp lại, quan trọng hơn lượng lời nói chung quanh. Tiếng ti vi, tiếng nhạc, tiếng người lớn nói chuyện với nhau không thay được người lớn nói với trẻ.

Sáu cách nói giúp trẻ học nói

Dưới đây là những cách nói giáo viên có thể dùng trong mọi hoạt động, từ giờ ăn tới giờ chơi:

Cách nóiVí dụ trên lớpVì sao giúp
Tả việc mình đang làm“Cô đang rót sữa vào cốc. Cô rót chậm cho khỏi tràn.”Trẻ nghe từ gắn đúng với hành động trước mắt
Tả việc trẻ đang làm“Con đặt khối đỏ lên khối xanh. Tháp cao rồi.”Trẻ có từ cho chính việc mình làm mà không bị hỏi bài
Nối dài câu của trẻTrẻ: “Xe chạy.” Cô: “Ừ, xe đỏ chạy nhanh quá.”Trẻ nghe câu dài hơn mình một bậc, đúng sức tiếp thu
Nhắc lại đúng, không chêTrẻ: “Con bị té cái chân.” Cô: “À, con bị ngã đau chân à.”Trẻ nghe cách nói chuẩn mà không mất hứng
Hỏi câu mở“Con nghĩ con ốc đi đâu?” thay cho “Đây là con gì?”Trẻ phải nghĩ và nói nhiều hơn một từ
ChờHỏi xong đếm thầm vài giây trước khi nói tiếpTrẻ nhỏ cần thời gian tìm từ; chờ là trao lượt cho trẻ

Không cần dùng hết sáu cách trong mọi câu. Chọn một hai cách tập trung trong một tuần, đến khi thành phản xạ thì thêm cách khác.

Câu hỏi đúng và câu hỏi làm trẻ im lặng

Câu hỏi là công cụ mạnh nhưng cũng dễ dùng sai nhất.

Câu hỏi kiểm tra

“Con mèo kêu thế nào?”, “Đây là màu gì?” là những câu hỏi có một đáp án đúng. Thỉnh thoảng hỏi thì không sao, nhưng nếu phần lớn câu hỏi trong ngày là loại này, trẻ học rằng nói chuyện với cô là bị kiểm tra, và trẻ ít tự tin sẽ chọn cách im lặng.

Câu hỏi mở

“Con đang xây gì thế?”, “Sao con nghĩ cái cây bị héo?”, “Nếu con là con chim thì con bay đi đâu?” không có đáp án sai. Trẻ có thể trả lời bằng một từ hay một câu dài, và cô có chỗ để nối dài tiếp.

Câu bình luận thay cho câu hỏi

Với trẻ ít nói, nhiều câu hỏi liên tiếp tạo cảm giác bị dồn. Thay vào đó, cô bình luận: “Ồ, con vẽ nhiều chấm xanh quá.” rồi chờ. Nhiều trẻ sẽ tự nói thêm khi không bị hỏi.

Đọc sách cùng trẻ theo cách trò chuyện

Đọc sách là lúc trẻ nghe được những từ hiếm gặp trong đời thường, như “lấp lánh”, “rón rén”, “khổng lồ”. Nhưng đọc một mạch từ đầu tới cuối cho cả lớp nghe chỉ là một nửa giá trị. Nửa còn lại nằm ở những lúc dừng lại trò chuyện.

Với nhóm nhỏ, cô có thể dừng ở một trang và hỏi: “Con nghĩ bạn thỏ đang cảm thấy thế nào?” hoặc “Chuyện gì sẽ xảy ra tiếp theo?” Khi trẻ đã quen câu chuyện sau vài lần đọc, cô để trẻ kể lại từng trang, cô chỉ nối dài và gợi ý. Đọc lại một cuốn nhiều lần không nhàm với trẻ; mỗi lần trẻ nói được nhiều hơn lần trước.

Nhóm càng nhỏ thì trẻ càng có nhiều lượt nói. Đọc cho cả lớp ba mươi trẻ thì phần lớn chỉ ngồi nghe. Nếu có thể, chia nhóm năm sáu trẻ quanh một cô trong giờ chơi góc.

Trẻ ít nói, trẻ nói tiếng địa phương và trẻ song ngữ

Mỗi trẻ đến lớp với một nền ngôn ngữ khác nhau, và cách đáp lại cần khác nhau.

Trẻ ít nói ở lớp. Có trẻ nói nhiều ở nhà nhưng im lặng ở trường trong thời gian đầu. Đừng ép trẻ nói trước lớp. Trò chuyện riêng, chơi cạnh trẻ và tả việc trẻ đang làm. Trẻ thường mở lời khi thấy an toàn.

Trẻ nói giọng hay từ địa phương. Không sửa giọng trẻ. Nếu trẻ dùng từ địa phương, cô có thể nhắc lại kèm từ phổ thông: “À, con muốn nói cái muỗng, ở đây các bạn gọi là cái thìa.” Trẻ có thêm từ mà không thấy cách nói ở nhà mình là sai.

Trẻ nói tiếng dân tộc hoặc nhà nói hai thứ tiếng. Học hai ngôn ngữ không gây chậm nói. Trẻ song ngữ có thể có lúc trộn từ hai thứ tiếng, đó là bình thường. Khuyên phụ huynh nói với con bằng ngôn ngữ mình nói giỏi nhất, giàu từ nhất, thay vì cố nói thứ tiếng mình không thạo.

Cái sai hay gặp khi muốn trẻ nói nhiều hơn

Những thói quen dưới đây phổ biến ở nhiều lớp và đều có thể sửa:

  • Bắt trẻ nói lại cho đúng. “Con nói lại: cái thìa” làm trẻ ngại nói. Nhắc lại đúng là đủ, trẻ sẽ tự điều chỉnh dần.
  • Đoán trước mọi nhu cầu. Trẻ chỉ tay là cô đưa ngay, trẻ không cần nói gì cả. Thỉnh thoảng hỏi: “Con muốn cốc nước hay quả chuối?” để trẻ có lý do nói.
  • Dùng tiếng ồn làm nền. Nhạc bật cả buổi làm trẻ khó nghe lời cô, và cô phải nói to hơn, ngắn hơn.
  • Chỉ nói lệnh. Nhiều lớp phần lớn lời cô nói với trẻ là lệnh: ngồi xuống, im lặng, ăn đi. Lệnh không mở ra lượt trò chuyện.
  • Dạy từ qua thẻ hình là chính. Thẻ có thể dùng thêm, nhưng từ gắn với vật thật và việc thật trẻ nhớ lâu hơn.

Tự kiểm lượt trò chuyện trong lớp

Một cách tự kiểm đơn giản: tổ trưởng chuyên môn hoặc chính giáo viên ghi âm mười phút giờ chơi góc, nghe lại và đếm:

  • Bao nhiêu câu của cô là lệnh, bao nhiêu là câu hỏi mở hay bình luận?
  • Sau mỗi câu hỏi, cô chờ trẻ đáp hay tự trả lời luôn?
  • Có bao nhiêu lần trẻ nói và được cô nối dài câu?
  • Những trẻ nào có lượt nói, những trẻ nào im lặng suốt mười phút?

Ghi âm chỉ để tự học, xoá sau khi nghe và không dùng để đánh giá giáo viên. Nếu sau một thời gian trò chuyện đều đặn mà một trẻ vẫn ít nói hơn rõ rệt so với bạn cùng tuổi, đọc thêm bài khi nào nên trao đổi với phụ huynh về chuyện chậm nói. Khoá Phương pháp giáo dục mầm non Global Nexus của Grenada Academy có phần riêng về ngôn ngữ trong mảng khoa học phát triển của trẻ.

Câu hỏi thường gặp

Giáo viên mầm non nên nói với trẻ như thế nào để trẻ học nói?

Nói chậm, ngồi ngang tầm mắt, tả việc trẻ đang làm, nối dài câu trẻ vừa nói, hỏi câu mở và chờ vài giây để trẻ đáp. Quan trọng nhất là trò chuyện qua lại chứ không nói một chiều.

Có nên bắt trẻ nói lại khi trẻ phát âm sai?

Không nên. Cô chỉ cần nhắc lại câu đúng một cách tự nhiên, ví dụ trẻ nói sai từ thì cô đáp lại bằng từ đúng trong câu của mình. Ép nói lại dễ làm trẻ ngại nói.

Đọc sách cho trẻ mầm non thế nào để trẻ nói nhiều hơn?

Đọc cho nhóm nhỏ, dừng lại hỏi trẻ nghĩ gì, đoán chuyện gì xảy ra tiếp theo, và đọc lại một cuốn nhiều lần để trẻ dần tự kể. Mỗi lần dừng là một lượt trò chuyện.

Trẻ học hai ngôn ngữ có bị chậm nói không?

Học hai ngôn ngữ không gây chậm nói. Trẻ có thể trộn từ của hai thứ tiếng trong một thời gian, đó là bình thường. Phụ huynh nên nói với con bằng ngôn ngữ mình nói giỏi nhất.

Trẻ im lặng ở lớp nhưng nói nhiều ở nhà thì làm sao?

Đừng ép trẻ nói trước lớp. Chơi cạnh trẻ, tả việc trẻ đang làm, trò chuyện riêng khi trẻ thoải mái. Nếu tình trạng kéo dài lâu, cô trao đổi với phụ huynh để cùng theo dõi.

Câu hỏi mở cho trẻ mầm non là gì?

Là câu hỏi không có một đáp án đúng duy nhất, như con đang xây gì, sao con nghĩ cây bị héo. Câu hỏi mở cho trẻ nói nhiều hơn một từ và không có cảm giác bị kiểm tra.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0909.9999.08

Tải ứng dụng Giảng Dạy

Học tiếp khoá học mỗi ngày, xem bài giảng mọi lúc — miễn phí trên iPhone, iPad và Android.

Download on the App Store Tải trên Google Play