Grenada AcademyĐào tạo thực chiến: mầm non, ong dú, AI
0909.9999.08
Khoa học phát triển của trẻ

Vì sao chơi tự do lại là lúc trẻ mầm non học được nhiều nhất

Khi được tự chọn trò chơi, trẻ đặt mục tiêu, gặp vấn đề thật và thương lượng với bạn, tất cả cùng lúc và bằng hứng thú của chính mình. Việc của cô không phải đứng ngoài, mà là chuẩn bị, quan sát và đỡ đúng lúc.

Vì sao chơi tự do lại là lúc trẻ mầm non học được nhiều nhất

Chơi tự do là lúc trẻ tự chọn việc mình làm, nên trẻ dồn hết hứng thú vào đó. Trong một trò chơi, trẻ đặt mục tiêu, gặp vấn đề thật, thử cách giải và thương lượng với bạn cùng lúc. Vì vậy giờ chơi tự chọn đủ dài, có vật liệu tốt và cô biết quan sát là giờ trẻ học nhiều nhất trong ngày.

Nhiều phụ huynh, và không ít giáo viên, vẫn coi giờ chơi là lúc nghỉ giữa các giờ học thật. Bài này giải thích vì sao khoa học phát triển trẻ em nhìn ngược lại, và trường cần làm gì để giờ chơi không biến thành giờ trông trẻ.

Trong một trò chơi, trẻ học những gì

Hãy nhìn ba trẻ năm tuổi quyết định dựng một cái nhà bằng thùng các-tông. Trẻ phải thống nhất nhà to cỡ nào, ai làm cửa, ai làm mái. Thùng bị đổ, cả nhóm phải nghĩ cách chống lại. Một bạn muốn làm cửa sổ, bạn kia không đồng ý, hai bên phải nói cho nhau hiểu. Khi nhà xong, trẻ bắt đầu đóng vai người trong nhà, và câu chuyện lại kéo theo những tình huống mới.

Trong nửa giờ ấy có đủ toán học về kích thước và cân bằng, có ngôn ngữ để thương lượng, có cảm xúc khi bị từ chối ý tưởng, có lập kế hoạch và điều chỉnh khi kế hoạch hỏng. Không ai dạy những thứ đó, nhưng trẻ phải dùng chúng vì trẻ muốn trò chơi tiếp tục.

Một trẻ ba tuổi chơi một mình ở góc nước cũng học theo cách tương tự. Trẻ đổ nước từ cốc to sang cốc nhỏ, thấy tràn, thử lại với cốc khác, rồi phát hiện ra cái phễu giúp đổ không rơi giọt nào. Không ai giảng cho trẻ về thể tích, nhưng trẻ đang tự làm thí nghiệm, lặp đi lặp lại cho tới khi hiểu. Người lớn nhìn vào thấy trẻ nghịch nước; người làm nghề nhìn vào thấy một nhà khoa học nhỏ đang làm việc.

Đó là lý do quan trọng nhất: trong chơi tự do, động lực đến từ bên trong. Trẻ cố gắng vì muốn, không phải vì được yêu cầu. Và kỹ năng học được trong lúc tự nguyện cố gắng thường bền hơn kỹ năng học được trong lúc làm theo lệnh.

Chơi tự do, chơi có hướng dẫn và giờ cô dạy khác nhau thế nào

Chơi tự do không phải là kiểu học duy nhất. Lớp học tốt có cả ba, mỗi loại một vai:

Kiểu hoạt độngAi quyết địnhMạnh ở đâu
Chơi tự doTrẻ chọn chơi gì, chơi với ai, chơi thế nàoTự chủ, sáng tạo, giải quyết vấn đề, kỹ năng xã hội
Chơi có hướng dẫnCô chuẩn bị mục tiêu và vật liệu, trẻ khám phá theo cách của mìnhĐưa trẻ tới một khái niệm cụ thể mà vẫn giữ hứng thú
Cô hướng dẫn trực tiếpCô dẫn dắt, trẻ làm theoKỹ năng cần làm mẫu: rửa tay, cầm kéo, một bài hát mới

Cái sai thường gặp không phải là có giờ cô dạy, mà là giờ cô dạy và các tiết mục biểu diễn chiếm gần hết ngày, còn chơi tự do bị dồn vào những khoảng vụn chờ ăn, chờ về.

Vai của cô giáo trong giờ chơi tự do

Vai của cô trong giờ chơi tự do khó hơn vai đứng lớp giảng, vì phải quyết định liên tục khi nào nên vào, khi nào nên đứng ngoài.

Trước giờ chơi: chuẩn bị môi trường

Chơi tự do không có nghĩa là bỏ mặc. Cô chọn vật liệu, sắp các góc, thay đồ theo những gì trẻ đang quan tâm. Lớp đang say mê chuyện xe cộ thì góc xây dựng có thêm ống nhựa, bánh xe, tấm ván làm dốc.

Trong giờ chơi: quan sát trước, can thiệp sau

Phần lớn thời gian, cô quan sát: trẻ nào đang chơi gì, với ai, gặp vướng mắc gì. Ghi vài dòng ngắn về những điều thấy được. Cô vào cuộc khi được trẻ mời, khi trò chơi có nguy hiểm, hoặc khi trẻ bế tắc đến mức sắp bỏ cuộc.

Khi vào cuộc: theo nhịp của trẻ

Vào cuộc không phải là cầm lái. Nếu trẻ mời cô làm khách ở tiệm bánh, cô làm khách đúng nghĩa, hỏi giá, gọi món, có thể đưa ra một tình huống mới: “Cô muốn mua bánh cho mười người, tiệm có đủ không?” rồi lùi lại để trẻ xử lý.

Sau giờ chơi: cho trẻ kể lại

Năm phút ngồi lại để vài trẻ kể mình đã làm gì, gặp khó gì, giải thế nào. Trẻ tập nói về suy nghĩ của mình, còn cô có thêm thông tin để chuẩn bị cho ngày mai.

Điều kiện để giờ chơi tự do thật sự có giá trị

Không phải cứ thả trẻ chơi là trẻ học. Giờ chơi có giá trị khi có vài điều kiện sau:

Đủ dài. Trò chơi sâu cần thời gian để trẻ bàn vai, bày đồ, xây câu chuyện. Giờ chơi bị cắt quá ngắn thì trẻ vừa bắt đầu đã phải dọn. Nhiều lớp thấy rõ khác biệt khi gộp các khoảng chơi vụn thành một khung dài liền mạch.

Vật liệu mở. Khối gỗ, vải, thùng giấy, ống, sỏi, lá, nắp chai có thể thành bất cứ thứ gì trẻ nghĩ ra. Đồ chơi chỉ có một cách dùng thì trò chơi cũng nhanh hết.

Được để dở. Công trình đang xây dở có chỗ để giữ lại tới hôm sau thay vì luôn phải dỡ hết cuối buổi. Trẻ học được cách theo đuổi một ý tưởng qua nhiều ngày.

Rủi ro vừa phải. Leo lên bục thấp, bê thùng nặng, dùng kéo thật có cô bên cạnh. Lớp học loại bỏ mọi rủi ro nhỏ cũng loại bỏ cơ hội để trẻ học cách tự lượng sức.

Có ra ngoài trời. Sân chơi với cát, nước, cây, dốc là nơi chơi tự do phong phú nhất, không thay được bằng phòng chơi trong nhà.

Khi trẻ cãi nhau trong lúc chơi

Mâu thuẫn là một phần của chơi, và là cơ hội học kỹ năng xã hội. Phản xạ của nhiều cô là phân xử ngay: ai cầm trước, ai phải trả. Cách đó dập được tranh cãi nhanh nhưng lấy mất phần học của trẻ.

Khi không có nguy hiểm, cô có thể đứng gần, chờ xem trẻ tự giải quyết được không. Nếu không, cô vào với vai người giúp trẻ nói với nhau: “Cô thấy hai con cùng muốn cái xe. Bin nói cho bạn nghe con muốn gì nào. Giờ đến lượt Na.” rồi hỏi: “Mình có cách nào để cả hai cùng chơi được không?” Trẻ thường nghĩ ra những cách cô không nghĩ tới: thay phiên, chơi chung, đổi xe lấy xẻng.

Nếu có trẻ đánh bạn, cô dừng ngay hành động đó, chăm sóc trẻ bị đau trước, rồi mới nói chuyện với trẻ đã đánh khi cả hai đã bình tĩnh.

Giải thích với phụ huynh lo con “chỉ chơi”

Phụ huynh lo vì không thấy sản phẩm học tập cụ thể. Một vài cách giúp họ thấy giá trị của giờ chơi:

  • Kể chuyện cụ thể thay vì giải thích chung: “Hôm nay con cùng hai bạn dựng cầu cho xe, cầu sập ba lần, lần thứ tư con nghĩ ra cách chèn thêm khối ở giữa.”
  • Gửi ảnh trẻ đang chơi kèm một câu nói rõ trẻ đang học gì qua trò chơi đó.
  • Mời phụ huynh dự một buổi giờ chơi và chỉ cho họ những gì đang diễn ra.
  • Nói thẳng điều trường không làm: không cho trẻ làm bài tập viết chữ trước khi sẵn sàng, và vì sao.

Phụ huynh hiểu thì yên tâm hơn, và họ cũng mang cách nhìn đó về nhà.

Tự kiểm giờ chơi của lớp

Tổ chuyên môn có thể rà lịch một tuần bằng mấy câu hỏi:

  • Mỗi ngày trẻ có ít nhất một khung chơi tự chọn liền mạch, không bị cắt, không?
  • Giờ chơi có bị lấy để tập văn nghệ hay làm sản phẩm trưng bày không?
  • Vật liệu trong các góc có đổi theo hứng thú của trẻ trong tháng qua không?
  • Trong giờ chơi, cô đang quan sát hay đang chỉ đạo?
  • Trẻ có được ra ngoài trời chơi tự do mỗi ngày không?

Giờ chơi đóng vai là nơi trẻ luyện tự kiềm chế nhiều nhất, như bài chức năng điều hành ở trẻ mầm non đã nói. Cách sắp xếp giờ chơi trong một ngày theo hướng trải nghiệm được khoá Phương pháp giáo dục mầm non Global Nexus của Grenada Academy trình bày kỹ.

Câu hỏi thường gặp

Chơi tự do ở mầm non là gì?

Là khoảng thời gian trẻ tự chọn chơi gì, chơi với ai và chơi thế nào trong môi trường cô đã chuẩn bị. Cô không chỉ đạo mà quan sát, giữ an toàn và vào cuộc khi cần.

Trẻ chơi tự do có học được gì không?

Có. Trong một trò chơi, trẻ đặt mục tiêu, giải quyết vấn đề, thương lượng với bạn, dùng ngôn ngữ và tự điều chỉnh cảm xúc. Những kỹ năng này học trong lúc tự nguyện cố gắng thường bền hơn.

Giờ chơi tự do bao lâu là đủ?

Không có con số cố định, nhưng cần đủ dài để trẻ kịp bàn vai, bày đồ và xây câu chuyện. Một khung chơi liền mạch thường có giá trị hơn nhiều khoảng chơi ngắn bị cắt vụn.

Cô giáo có nên chơi cùng trẻ không?

Có, khi được trẻ mời hoặc khi trẻ bế tắc. Nhưng cô nên chơi theo nhịp của trẻ, đóng đúng vai trẻ giao, gợi thêm tình huống rồi lùi lại, không biến thành người cầm lái trò chơi.

Trẻ tranh giành đồ chơi thì cô xử lý thế nào?

Nếu không có nguy hiểm, chờ xem trẻ tự giải quyết được không. Nếu không, giúp từng trẻ nói ra mình muốn gì, rồi hỏi cả hai có cách nào để cùng chơi. Trẻ đánh bạn thì dừng ngay và chăm sóc trẻ bị đau trước.

Làm sao để phụ huynh hiểu giá trị của giờ chơi?

Kể chuyện cụ thể về điều con làm trong giờ chơi, gửi ảnh kèm câu giải thích con đang học gì, và mời phụ huynh dự một buổi chơi. Thấy tận mắt thường thuyết phục hơn mọi lời giải thích.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0909.9999.08

Tải ứng dụng Giảng Dạy

Học tiếp khoá học mỗi ngày, xem bài giảng mọi lúc — miễn phí trên iPhone, iPad và Android.

Download on the App Store Tải trên Google Play