Grenada AcademyĐào tạo thực chiến: mầm non, ong dú, AI
0909.9999.08
Phương pháp giáo dục mầm non

Năm trụ cột trải nghiệm, kết nối, tư duy, cảm xúc, toàn cầu hiểu thế nào

Năm trụ cột không phải năm môn học mà là năm mặt của một đứa trẻ. Mỗi trụ cột có dấu hiệu nhận ra trên lớp, có cách nuôi và có cái sai hay gặp khi làm vội.

Năm trụ cột trải nghiệm, kết nối, tư duy, cảm xúc, toàn cầu hiểu thế nào

Năm trụ cột là năm mặt phát triển của trẻ mà mọi hoạt động trong ngày cần nuôi: trải nghiệm là học bằng tay và giác quan, kết nối là học cùng người khác, tư duy là tập nghĩ và lý giải, cảm xúc là nhận ra và điều chỉnh cảm xúc, toàn cầu là mở lòng với thế giới rộng hơn mình.

Năm trụ cột không phải năm môn, cũng không chia thành năm tiết. Một hoạt động tốt thường chạm hai ba trụ cột cùng lúc; một tuần tốt chạm đủ cả năm. Phần dưới đi qua từng trụ cột theo ba câu hỏi mà tổ chuyên môn hay cần: nó nghĩa là gì, nhìn thấy trên lớp ra sao, và làm sai thì trông như thế nào.

Trải nghiệm: trẻ học bằng tay, chân và giác quan

Nghĩa là gì

Trẻ dưới sáu tuổi hiểu thế giới trước hết qua cơ thể. Một đứa trẻ hiểu “nặng” khi tự bê thau nước, hiểu “tan” khi thấy đường biến mất trong cốc nước ấm do chính tay mình khuấy. Trụ cột trải nghiệm đòi lớp học cho trẻ chạm, đổ, đong, nhào, leo, trồng, nấu — với đồ thật, chứ không chỉ nhìn tranh.

Nhìn thấy trên lớp

Tay trẻ bận, quần áo đôi khi lấm, tiếng nói chuyện rì rầm chứ không im phăng phắc. Trẻ làm đi làm lại một việc nhiều lần mà không chán. Giáo viên đứng sát bên chứ không đứng trên bục.

Sai hay gặp

Biến trải nghiệm thành buổi trình diễn: cô làm thí nghiệm, trẻ ngồi xem rồi vỗ tay. Hoặc ngược lại, cho trẻ ra vườn chơi rồi gọi đó là trải nghiệm mà không có câu hỏi nào dẫn đường. Cách giữ cho trải nghiệm có mục đích được bàn kỹ ở bài học qua trải nghiệm ở mầm non mà không biến thành đi chơi.

Kết nối: trẻ học trong quan hệ với người khác

Nghĩa là gì

Kết nối gồm ba lớp: trẻ với cô, trẻ với bạn, và trẻ với gia đình, cộng đồng quanh mình. Trẻ cảm thấy an toàn với cô thì mới dám thử; trẻ biết làm cùng bạn thì mới học được cách thương lượng, chờ đợi, nhường nhịn; trẻ thấy lớp học nối với nhà mình thì việc học mới có nghĩa.

Nhìn thấy trên lớp

Trẻ gọi tên nhau, rủ nhau vào góc chơi, biết nhờ bạn giúp. Sáng đến lớp có trẻ chạy tới kể chuyện ở nhà cho cô. Có những hoạt động mà một mình không làm được — kéo tấm vải lớn, dựng một ngôi nhà bằng thùng giấy — buộc trẻ phải bàn với nhau.

Sai hay gặp

Hiểu kết nối là “làm việc nhóm” rồi chia nhóm sáu bảy trẻ, giao một tờ giấy chung, cuối cùng hai trẻ làm còn bốn trẻ ngồi nhìn. Với trẻ ba bốn tuổi, nhóm hai đến bốn trẻ mới thật sự làm cùng nhau được.

Tư duy: trẻ tập nghĩ, đoán, lý giải

Nghĩa là gì

Trụ cột tư duy không phải dạy trẻ làm toán sớm. Đó là nuôi thói quen tự hỏi “vì sao”, đoán “nếu thế này thì sao”, so sánh, xếp nhóm, tìm cách khác khi cách đầu không được. Ở tuổi mầm non, tư duy sống trong những câu hỏi nhỏ hằng ngày hơn là trong bài tập.

Nhìn thấy trên lớp

Trẻ nói “con nghĩ là…”, “tại vì…”, “hay mình thử…”. Cô hỏi nhiều câu không có sẵn đáp án đúng. Có chỗ trên tường hoặc trong sổ để ghi lại dự đoán của trẻ và kết quả thật, rồi cả lớp cùng xem đoán đúng hay sai.

Sai hay gặp

Hỏi câu đóng rồi gọi đó là phát triển tư duy: “Quả cam màu gì nào?”. Hoặc vội khen câu trả lời đúng và bỏ qua câu trả lời lạ, trong khi câu trả lời lạ thường là chỗ trẻ đang nghĩ thật. Cách đặt câu hỏi cho từng giờ trong ngày có ở bài dạy trẻ mầm non tư duy phản biện qua câu hỏi hằng ngày.

Cảm xúc: trẻ nhận ra và điều chỉnh cảm xúc

Nghĩa là gì

Trẻ cần có từ ngữ để gọi tên cảm xúc của mình, cần biết cảm xúc nào cũng được phép có nhưng không phải hành động nào cũng được phép làm, và cần những cách cụ thể để bình tĩnh lại. Đây là nền cho mọi thứ khác: trẻ đang tức giận hay sợ hãi thì không học được gì.

Nhìn thấy trên lớp

Có một góc yên tĩnh trẻ tự đến khi cần. Cô nói những câu như “Cô thấy con đang bực vì bạn lấy mất khối” thay vì “Không được khóc”. Trẻ lớn bắt đầu tự nói “Con đang giận” trước khi đẩy bạn.

Sai hay gặp

Dạy cảm xúc bằng tranh mặt cười mặt mếu treo tường rồi coi như xong. Cảm xúc được dạy trong những lúc thật — lúc tranh đồ chơi, lúc chia tay mẹ buổi sáng — nhiều hơn trong giờ học về cảm xúc.

Toàn cầu: trẻ mở lòng với thế giới rộng hơn mình

Nghĩa là gì

Trụ cột toàn cầu là thái độ: tò mò, tôn trọng sự khác biệt, thấy người ở nơi khác cũng ăn, chơi, vui buồn như mình theo cách của họ. Nó bắt đầu từ chính văn hoá Việt của trẻ — hiểu mình trước rồi mới hiểu người.

Nhìn thấy trên lớp

Trong lớp có đồ vật, bài hát, câu chuyện từ vài nơi khác nhau, được giới thiệu như những điều thú vị chứ không phải kiến thức để thuộc. Trẻ hỏi “ở bên đó các bạn có ăn Tết không?”.

Sai hay gặp

Hiểu toàn cầu là học tiếng Anh, hoặc là học thuộc tên thủ đô các nước. Cả hai đều có thể có ích nhưng không chạm tới thái độ. Bàn sâu ở bài đưa yếu tố quốc tế vào lớp mầm non mà không nhồi tiếng Anh.

Một hoạt động chạm nhiều trụ cột cùng lúc

Lấy hoạt động gieo hạt rau muống vào khay đất, chạy trong một tuần, để thấy năm trụ cột đan vào nhau ra sao:

Trụ cộtTrẻ làm gìCô làm gì
Trải nghiệmXúc đất, gieo hạt, tưới nước bằng bình nhỏ, sờ lá nonChuẩn bị đồ thật cỡ vừa tay, để trẻ tự làm kể cả khi làm đổ
Kết nốiChia lượt tưới theo cặp, nhắc nhau ngày nào đến lượt aiLập bảng lượt bằng hình ảnh, cho trẻ tự giữ lịch
Tư duyĐoán khay để chỗ nắng và khay để trong tủ cái nào lên nhanh hơnGhi lại dự đoán, cuối tuần cùng xem kết quả
Cảm xúcChờ hạt nảy mầm, thất vọng khi một khay bị héoGọi tên cảm xúc, cùng trẻ tìm lý do và cách làm lại
Toàn cầuNghe kể ở nhiều nơi người ta trồng rau trong chậu trên ban côngCho xem vài hạt giống lạ, hỏi trẻ đoán nó mọc ra cây gì

Không phải hoạt động nào cũng cần chạm đủ năm. Điều cần là nhìn cả tuần, thấy trụ cột nào đang bị bỏ trống để bù vào tuần sau.

Dùng năm trụ cột để soi lịch tuần của một lớp

Tổ chuyên môn có thể làm việc này trong buổi họp cuối tuần, mất khoảng hai mươi phút cho mỗi lớp:

  1. Lấy lịch tuần vừa qua, liệt kê mọi hoạt động chính, kể cả giờ ăn, giờ đón, giờ ra sân.
  2. Bên cạnh mỗi hoạt động, giáo viên đánh dấu trụ cột mà hoạt động đó thật sự chạm tới — dựa trên điều trẻ đã làm, không dựa trên mục tiêu ghi trong giáo án.
  3. Đếm số lần mỗi trụ cột xuất hiện trong tuần.
  4. Chọn trụ cột ít nhất và nghĩ một hoạt động nhỏ để bù trong tuần tới, ưu tiên lồng vào hoạt động sẵn có thay vì thêm tiết mới.
  5. Ghi một dòng vào sổ chuyên môn của lớp để tuần sau xem lại.

Sau vài tuần, mỗi lớp sẽ thấy rõ thói quen lệch của mình. Có lớp rất mạnh trải nghiệm nhưng ít trò chuyện; có lớp nói nhiều mà tay trẻ ít khi bận. Biết lệch ở đâu đã là nửa việc.

Những điều không cần làm

Khi mới áp dụng, nhiều trường làm thừa những việc tốn công mà không giúp trẻ:

  • Không cần chia thời khoá biểu thành năm tiết theo năm trụ cột. Làm vậy là quay về dạy theo môn.
  • Không cần treo năm khẩu hiệu lên tường. Phụ huynh và trẻ không học được gì từ đó.
  • Không cần chấm trẻ theo năm trụ cột. Trụ cột là để soi hoạt động và soi chương trình, không phải để xếp loại trẻ.
  • Không cần đổi hết đồ dùng. Đồ có sẵn được dùng theo cách mới thường đủ cho học kỳ đầu.

Năm trụ cột là chiếc kính để nhìn lại việc mình đang làm. Đeo kính rồi thì việc tiếp theo là thiết kế hoạt động sao cho trẻ được nuôi đủ năm mặt — phần mà khoá Phương pháp giáo dục mầm non Global Nexus của Grenada Academy dành nhiều thời gian nhất.

Câu hỏi thường gặp

Năm trụ cột của Global Nexus gồm những gì?

Gồm trải nghiệm, kết nối, tư duy, cảm xúc và toàn cầu. Đó là năm mặt phát triển của trẻ mà hoạt động trong ngày cần nuôi, không phải năm môn học tách rời.

Mỗi hoạt động có cần chạm đủ năm trụ cột không?

Không cần. Một hoạt động thường chạm hai ba trụ cột. Điều quan trọng là nhìn cả tuần để thấy trụ cột nào đang bị bỏ trống và bù vào tuần sau.

Trụ cột toàn cầu có phải là dạy tiếng Anh không?

Không. Trụ cột toàn cầu là thái độ tò mò và tôn trọng sự khác biệt, bắt đầu từ việc hiểu văn hoá Việt của chính trẻ. Tiếng nước ngoài có thể là một phần nhỏ, không phải trọng tâm.

Có nên đánh giá trẻ theo năm trụ cột không?

Không nên chấm điểm hay xếp loại trẻ. Năm trụ cột dùng để soi hoạt động và chương trình. Tiến bộ của trẻ ghi bằng quan sát và mẩu chuyện cụ thể, so với chính trẻ trước đó.

Trụ cột nào nên ưu tiên khi trường mới bắt đầu?

Nên bắt đầu từ cảm xúc và kết nối, vì trẻ cảm thấy an toàn và gắn bó thì mới sẵn sàng trải nghiệm và suy nghĩ. Sau đó lần lượt soi các trụ cột còn lại qua lịch tuần.

Giáo viên mới làm quen năm trụ cột mất bao lâu?

Thường cần vài tuần soi lịch tuần cùng tổ chuyên môn mới quen mắt. Tốc độ phụ thuộc vào việc có người hướng dẫn đều đặn và có buổi trao đổi cuối tuần hay không.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0909.9999.08

Tải ứng dụng Giảng Dạy

Học tiếp khoá học mỗi ngày, xem bài giảng mọi lúc — miễn phí trên iPhone, iPad và Android.

Download on the App Store Tải trên Google Play